Ο Μαγικός Κόσμος του παιδικού βιβλίου: Συνέντευξη (Δήμητρα Χαραλάμπους)

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: Δήμητρα Χαραλάμπους

 

Τα βιβλία σας βρίσκονταν στην Βραχεία Λίστα Κρατικών Βραβείων Νεανικής Λογοτεχνίας. Πιστεύετε ότι η βράβευση ενός βιβλίου είναι ένα από τα κίνητρα για να αγοράσει κάποιος το συγκεκριμένο βιβλίο;

Η βράβευση καταξιώνει σίγουρα το βιβλίο και δίνει μεγάλη χαρά και ικανοποίηση στον δημιουργό του. Το συστήνει επίσης στο ευρύ κοινό, εξαίροντας τις αρετές και την ιδιαιτερότητά του. Δε θεωρώ όμως πως η βράβευση ενός βιβλίου θα έπρεπε να αποτελεί μοναδικό ή έστω κυρίαρχο κίνητρο για τον υποψήφιο αναγνώστη. Καλό παιδικό βιβλίο είναι, κατά τη γνώμη μου, αυτό που με το περιεχόμενο και τη γραφή του απευθύνεται πρωτίστως στο συναίσθημα και τη γενναιόδωρη διάθεση του παιδιού να αντικρίσει τον κόσμο και να τον αντιληφθεί. Συνεπώς ο κάθε αναγνώστης ή ο ενήλικας που καλείται να διευκολύνει τη διαδικασία επιλογής για το παιδί, θα πρέπει να ανακαλύψει ποιο είδος γραφής αρμόζει στις απαιτήσεις και στις ανάγκες του.

Οι δράσεις σας στον χώρο της παιδικής λογοτεχνίας - φιλαναγνωσία και μαθήματα δημιουργικής γραφής σε σχολεία πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης - κατά πόσο βοηθούν τα παιδιά να έρθουν σε επαφή με τα βιβλία;

Οι δράσεις αυτές ξεκίνησαν δειλά και αμήχανα το 2012 όταν κυκλοφόρησε το πρώτο μου βιβλίο «Ο κλεμμένος θησαυρός». Μετά από έξι χρόνια, πολλές επισκέψεις, δεκάδες εργαστήρια, κουβέντες, ανακαλύψεις, αποκαλύψεις και ανατροπές είμαι πια σίγουρη πως η φιλαναγνωσία ανοίγει ένα παράθυρο και επιτρέπει στα παιδιά να αντικρίσουν έναν κόσμο ολότελα καινούριο. Οι μαθητές μαγεύονται από τη συνάντησή τους με τον συγγραφέα, ξεκλειδώνουν τα μυστικά της συγγραφής, ανακαλύπτουν τη γοητεία των βιβλίων και είναι έτοιμα να τα βάλουν στην καθημερινότητά τους ως μια ευχάριστη συνήθεια. Υπήρχαν φορές που μπαίνοντας σε μια τάξη συνειδητοποιούσα πως η επαφή των παιδιών με τα βιβλία ήταν πολύ περιορισμένη έως και ανύπαρκτη. Μετά το εργαστήρι, όμως, και με τη συνεχή στήριξη και καθοδήγηση της αναγνωστικής διαδικασίας από την εκπαιδευτικό, τα παιδιά ήταν σε θέση να κάνουν μικρά θαύματα.

Το κρυφτό είναι ένα ιδιαίτερο βιβλίο. Από πού εμπνευστήκατε την ιστορία;

Το Κρυφτό είναι ένα ιδιαίτερο βιβλίο, βαθιά αγαπημένο και ξεχωριστό. Το έγραψα εύκολα και αβίαστα ένα πολύ ζεστό αυγουστιάτικο βράδυ και η σύντομη ολοκλήρωσή του ξένισε ακόμα και μένα την ίδια. Τώρα πια είμαι σε θέση να συνειδητοποιήσω πως η ιστορία υπήρχε στο μυαλό μου πολύ καιρό πριν, με παίδευε και την παίδευα, με καλούσε και με προσκαλούσε, μέχρι που βρήκε συγγραφικό διέξοδο και με λύτρωσε. Όταν είχα τον γιο μου μικρό συνήθιζα να τον πηγαίνω για παιχνίδι σε ένα γειτονικό πάρκο, με όμορφες πρασινάδες και μια μικρή παιδική χαρά. Εκεί μαζεύονταν τα παιδιά και παίζανε κρυφτό μέχρι αργά το βράδυ. Εκεί συνήθιζε να έρχεται και ένα αγόρι με τη μητέρα του. Το αγόρι βρισκότανε σε αναπηρικό καρότσι. Καθόντουσαν και κοίταγαν τα άλλα παιδιά. Πότε – πότε δοκίμαζαν να κάνουν κάποια βήματα. Άλλοτε τα κατάφερναν, άλλοτε πάλι όχι. Μπορούσα να διακρίνω την επιθυμία του παιδιού, το πλημμυρισμένο βλέμμα της μαμάς, την ανάγκη, την υπερπροσπάθεια, τον φόβο, τη θέληση, την αγάπη… Σε αυτή την καλοκαιρινή ανάμνηση είναι κρυμμένος ο σπόρος του βιβλίου. Η μυθοπλασία το έχει εύμορφα σχηματίσει, μετατρέποντας την ανάμνηση σε ιστορία.

Ποιο είναι το πιο εύκολο και το πιο δύσκολο πράγμα στο γράψιμο;

Το πιο εύκολο πράγμα είναι συνάμα και το πιο δύσκολο. Η συγγραφή είναι για τον δημιουργό μια θεραπευτική διέξοδος, μια φωνή πέρα από τη φωνή του, μια διαδικασία που του επιτρέπει να καταθέσει με έναν αλλιώτικο τρόπο τις στιγμές, τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις ανησυχίες, τους φόβους και τις ελπίδες του. Αυτό διευκολύνει τον συγγραφέα, αφού αποτελεί έναν ιδιωτικό τρόπο έκφρασης και μια επιλογή επικοινωνίας. Ταυτόχρονα όμως τον εκθέτει στον υποψήφιο αναγνώστη και τον θέτει ενώπιον ενός πολύ απαιτητικού κριτή. Τα παιδιά δεν αποτελούν εύκολο ακροατήριο και έχουμε ως συγγραφείς μεγάλη ευθύνη να τους απευθυνόμαστε με ειλικρίνεια και συνέπεια.

Πόσο χρόνο χρειάζεστε για να γράψετε ένα βιβλίο;

Οι μικρές φόρμες, όπως τα παραμύθια και οι μικρές ιστορίες, είναι συνήθως ακαριαίες. Καταγράφονται σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, εφόσον η ιδέα τους έχει ήδη ζυμωθεί στο μυαλό μου μέρες, ίσως και μήνες προηγουμένως. Οι μεγαλύτερες φόρμες μου παίρνουν αρκετούς μήνες. Χρειάζονται πολλή οργάνωση και πειθαρχία, συνέπεια απέναντι στους χαρακτήρες και τα γεγονότα, ξεκάθαρη πορεία και συγγραφική γραμμή. Συνηθίζω να είμαι πιο γόνιμη και αποτελεσματική τα καλοκαίρια, όταν η ρουτίνα της δουλειάς και της οικογένειας χαλαρώνει. Οπόταν από καλοκαίρι σε καλοκαίρι, αφήνω τα κείμενα να ωριμάσουν, σβήνω και γράφω ξανά και ξανά και τα στέλνω στον εκδότη μόνο όταν έχουν πείσει πρωτίστως εμένα.

Πιστεύετε ότι κάποιος γεννιέται ή γίνεται συγγραφέας;

Πιστεύω πως ένας συγγραφέας πρέπει να διαθέτει κάτι έμφυτο, ένα χάρισμα, ένα προικιό. Από κει και πέρα στο χέρι του είναι να το αναπτύξει, να το θρέψει, να το καλλιεργήσει, να το δοκιμάσει, να το ανατρέψει και να πειραματιστεί μαζί του όσο μπορεί κι όσο αντέχει. Χρειάζεται πολλή δουλειά και πειθαρχία, απόπειρες και δοκιμές σε κόλλες και υπολογιστές. Χρειάζεται επιμονή και αγάπη για να βελτιώνεσαι και να προχωράς. Με δεδομένο το γεγονός πως ελάχιστοι είναι σήμερα οι επαγγελματίες συγγραφείς, απαιτείται θέληση και υψηλές αντοχές για να ξεπερνιούνται τα εμπόδια του χρόνου που πιέζει αμείλικτος. Πέρα από την τεχνική, όμως, ένας προικισμένος συγγραφέας πρέπει να βελτιώνει και την επικοινωνία του με όσα τον περιτριγυρίζουν, διατηρώντας την αντιληπτικότητά σου σε υψηλά επίπεδα.

Ετοιμάζεται κάποιο καινούριο βιβλίο αυτήν την εποχή;

Βρίσκεται ήδη στο τυπογραφείο το καινούριο μου βιβλίο που μετά από μήνες προσεκτικής δουλειάς, ετοιμάζεται να συστηθεί στους μικρούς αναγνώστες. Πρόκειται για μια ιστορία με πρωταγωνίστρια την Αιμιλία, ένα διεκδικητικό ποντικοκορίτσι που μέσα από πολλές και θαυμαστές περιπλανήσεις θα δοκιμάσει να αλλάξει όσα δεν της αρέσουν, όσα νιώθει πως ταράζουν και αναστατώνουν την ποντικίσια της ζωή. Με οδηγό τη μαγική της ομπρέλα θα ταξιδέψει στους πιο παράξενους τόπους, θα συναντήσει αλλόκοτα πλάσματα και θα καταλάβει πως τίποτε δεν είναι ίδιο για όλους. Το βιβλίο απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 6 μέχρι 9 χρόνων και διαχειρίζεται με τρόπο έμμεσο και διακριτικό το θέμα της ελεύθερης επιλογής, του δικαιώματος των παιδιών στο όνειρο και στο ταξίδι. Οι εικόνες της Αιμιλίας Κονταίου προσθέτουν στο κείμενο μαγευτικές πινελιές, κάνοντάς το ακόμα πιο φιλικό για τα παιδιά.

Η ανάγνωση είναι ένα θεραπευτικό ταξίδι;

Η ανάγνωση είναι ένα απόλυτα θεραπευτικό ταξίδι. Διαβάζω πολύ κι όμως δε μου φαίνεται ποτέ αρκετό. Διαβάζω πολλά κι όμως θα ήθελα να διαβάσω ακόμη περισσότερα. Νιώθω πως αυτή η επαφή με τα βιβλία είναι ανεξάντλητη και ανεπανάληπτη. Διάβαζα από πολύ μικρή, στα ζεστά καλοκαίρια της παιδικής μου ηλικίας και στους χειμώνες της εφηβείας μου και ήταν αυτή η συνήθεια απείρως λυτρωτική. Ανάλογα με τις διαθέσεις μου διαβάζω σύντομες ιστορίες για παιδιά ή ογκώδη ιστορικά μυθιστορήματα, κείμενα ευχάριστα και ανάλαφρα ή δύσκολα και στενάχωρα, ποίηση ή διηγήματα. Κάθε είδος προσφέρει τη δική του οπτική και μια αλλιώτικη αναγνωστική εμπειρία.

Έχετε συγκινηθεί με ένα βιβλίο που έχετε γράψει ή έχετε διαβάσει;

Αν και πέρασαν χρόνια από τότε, θυμάμαι τη βαθιά συγκίνηση που μου είχε προκαλέσει «Το μουσείο της αθωότητας» του Ορχάν Παμούκ. Η ανάγκη του βασικού πρωταγωνιστή να δημιουργήσει ένα ευτυχισμένο αιώνιο παρόν μέσα από κομμάτια του παρελθόντος, με είχε συναισθηματικά συνεπάρει. Κατά παρόμοιο τρόπο με συγκινεί κι ένα δικό μου κείμενο που αναφέρεται στην απώλεια της μητέρας, στην παρουσία μιας απουσίας που δε συνηθίζεται ποτέ. Είναι ένα δυνατό κείμενο που αφήνει μια αίσθηση χαρμολύπης. Αυτό το αίσθημα είναι για μένα ο ακρογωνιαίος λίθος της λογοτεχνικής αισθητικής.

Πιστεύετε ότι το σχολείο προωθεί τη λογοτεχνία ή μήπως την καταδικάζει;

 

Πιστεύω πως το σχολείο θα έπρεπε να προωθεί και να αναδεικνύει τη λογοτεχνία. Το επίσημο αναλυτικό άλλοτε την αντιμετωπίζει μετωπικά σαν μάθημα, κάτι που κατά τη γνώμη μου την αδικεί, κι άλλοτε την αντιμετωπίζει με αδιαφορία, προτείνοντας γενικά πλαίσια δίχως ουσιαστική απόδοση. Επειδή, όμως, πιστεύω πολύ στον άνθρωπο, θα έλεγα πως ένας ή μία εκπαιδευτικός που αγαπά τη λογοτεχνία θα βρει τρόπους να διοχετεύσει αυτή την αγάπη και στους μαθητές. Το έχω ζήσει από πρώτο χέρι προτείνοντας στους δικούς μας μαθητές τρόπους εποικοδομητικής γνωριμίας με τη λογοτεχνία, το έχω βιώσει και ως συγγραφέας που έχω φιλοξενηθεί σε τάξεις που αγκάλιασαν και ανέδειξαν τη λογοτεχνία, δημιουργώντας της χώρο και πλαίσιο. Αισιοδοξώ πως μελλοντικά το σχολείο θα συμπεριλάβει ουσιαστικά τη λογοτεχνία, προτείνοντας στα παιδιά την πολυφωνία και τη φωτεινότητά της.

 

 

 

 

 

Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια

Σχολίασε
Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια

Μπορείτε να είστε πρώτος που θα αφήσει ένα σχόλιο

Σχολίασε

Όλα τα σχόλια
Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις απαιτούμενες πληροφορίες (*). Βασικός κώδικας HTML επιτρέπεται.