Ο Μαγικός Κόσμος του παιδικού βιβλίου: Τα διαφορετικά! Όποια κι αν είναι αυτά! (Από το Γουτού Γουπατού στον Τριγωνοψαρούλη)

Από το Γουτού Γουπατού στον Τριγωνοψαρούλη

 

Τιτλος: Γουτού Γουπατού και άλλα νησιώτικα διηγήματα

Συγγραφέας: Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

Εκδόσεις: Νησίδες

 

Τίτλος: Ο Τριγωνοψαρούλης

Συγγραφέας: Βαγγέλης Ηλιόπουλος

Εικονογράφηση: Λήδα Βαρβαρούση

Εκδόσεις: Πατάκη

 

Τι κοινό μπορεί να έχουν ένα διήγημα για την αναπηρία που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Ακρόπολις το 1899 με ένα ψαράκι που «τάραξε τα νερά της σύγχρονης ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας» το 1997; Πώς αντιμετωπίζει την διαφορετικότητα ο κορυφαίος λογοτέχνης, ο « άγιος των ελληνικών γραμμάτων», «η κορυφή των κορυφών» σύμφωνα με τον Καβάφη, και πώς ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους παραμυθάδες, ο πολυγραφότατος, πολυβραβευμένος, ευαίσθητος Βαγγέλης Ηλιόπουλος;

Το διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη «Γούτου Γουπατού» πρωτοδημοσιεύεται την Πρωτοχρονιά του 1899 στην εφημερίδα Ακρόπολις. Έχει πάρει τον τίτλο του από την ιδιόμορφη γλώσσα που μιλάει ο ήρωάς του, ο Μανώλης ο Ταπόης ή το Ταπόι. Ο Μανώλης είναι ένας νέος με νοητική και κάποια σωματική αναπηρία που ζει με την μητέρα του την οποία υπεραγαπά. Φτωχή και διαλυμένη οικογένεια και μέσα στην δυστυχία της, η διαφορετικότητα του Μανώλη. «Τον επετροβολούσαν οι μάγκες της αγοράς, τον εχλεύαζον τα κορίτσια της γειτονιάς, τον εφοβούντο τα νήπια και τα βρέφη». «Ο Ταπόης! Να, ο Ταπόης έρχεται...». Ο Μανώλης έκανε θελήματα, είχε τον δικό του τρόπο να εκφράζεται, μια ιδιότυπη γλώσσα, τόσο στην μορφολογία της όσο και στην έκφρασή της, είχε απόλυτους ηθικούς κώδικες και καλή καρδιά. Μόνο όμως απέναντι σε αυτούς που τον εκτιμούσαν. Η σωματική του αναπηρία είχε να κάνει κυρίως με την μια μεριά του σώματός του. Έσερνε το πόδι του, ενώ έπρεπε να υποβοηθήσει το ένα του χέρι με το άλλο προκειμένου να το κινήσει.

Ο Μανώλης όμως είχε και τον κύκλο του. Είχε ανθρώπους που έμαθαν την ιδιότυπη γλώσσα του προκειμένου να μπορούν να επικοινωνήσουν μαζί του και είχε και τον προστάτη του, τον κυρ Γιώργη τον Λαυκιώτη. Προστάτευε και ο ίδιος όμως τους αδύναμους. Συνόδευε τα παιδιά στα κάλαντα, μην και τους κλέψει τα κέρματα η ομάδα του νταή της Επάνω Ενορίας, του Μήτρου του Τσηλότατου, ενός άλλου πληγωμένου πλάσματος, παρία της ζωής. Ήταν μια παραμονή Πρωτοχρονιάς όταν συγκρούστηκε μαζί του προκειμένου να προστατέψει τα μικρά παιδιά. Μέσα από την συνεργασία του με ένα από τα παιδιά που γνώριζε την γλώσσα του Μανώλη, κατάφερε και τον νίκησε, έγινε ήρωας, ακόμη κι αν στο τέλος ο Τσηλότατος τον κορόιδεψε προκειμένου να γλιτώσει την ζωή του.

Ο Παπαδιαμάντης προσεγγίζει τον Μανώλη με απόλυτο σεβασμό και ίσως θαυμασμό. Περιγράφει λεπτομερώς την σωματική αναπηρία του αλλά και την γλώσσα που εκείνος χρησιμοποιεί για να επικοινωνήσει. Δεν τον οικτίρει. Τον περιγράφει σαν κάποιον διαφορετικό, ούτε ανώτερο, ούτε κατώτερο. Σαν κάποιον που προκειμένου να επικοινωνήσεις μαζί του πρέπει να κοπιάσεις, να μάθεις την γλώσσα του και τα τερτίπια του. Υπάρχει χλευασμός από το κοινωνικό περιβάλλον, υπάρχει όμως και αποδοχή και προσπάθεια προσέγγισης. Ο Μανώλης συγκρούεται με τον Τσηλότατο. Ένα πεντάρφανο παιδί που με τις πράξεις του εκδικείται την κοινωνία για την ορφάνια του. Και τον νικάει και σώζει τα παιδιά της Κάτω Ενορίας. Και έτσι αποδεικνύει ότι αξίζει να έχει μερίδιο στην αποδοχή, ότι δεν είναι μόνο το Ταπόη, είναι ο Μανώλης.

Άπειρα χρόνια μετά, ένα τρίγωνο ψαράκι φέρνει τα πάνω-κάτω σε αυτό που ονομάζουμε διαφορετικότητα. Ο Τριγωνοψαρούλης, του Βαγγέλη Ηλιόπουλου, το μόνο που καταφέρνει είναι να φτιάχνει τρίγωνα. Βρε, φτιάξε κύκλο, φτιάξε τετράγωνο, τίποτα!! Ο Τριγωνοψαρούλης έφτιαχνε, διάβαζε, έβλεπε, μόνο τρίγωνα. Οι συμμαθητές του τον κορόιδευαν και τον υποτιμούσαν. Η δασκάλα Σουπιά δεν τον είχε σε καμιά εκτίμηση. Μέχρι που τα πράγματα για τον κόσμο του βυθού δυσκόλεψαν. Ο ψαράς κατασκεύασε δίχτυα εξελιγμένα και τα ψαράκια σύντομα θα κατέληγαν ή στο τηγάνι ή στα κάρβουνα. Κι όμως ο «κακός» μαθητής Τριγωνοψαρούλης έκανε τους υπολογισμούς του και βρήκε το τέλειο σχέδιο. Με έναν τριγωνικό συνδυασμό δικής του έμπνευσης, τα ψαράκια τρύπησαν τα δίχτυα και σώθηκαν. Το ψαράκι μας έγινε ήρωας. Κανείς δεν μπορούσε πλέον να τον αμφισβητήσει. Όλοι συνειδητοποίησαν ότι το διαφορετικό δεν είναι «χαζό». Είναι ένας άλλος τρόπος σκέψης, είναι άλλες ικανότητες.

Ένα ψαράκι και ένας νέος διαφορετικοί μέσα στις φανταστικές κοινωνίες τους. Περιθωριοποιημένοι, εισπράττουν τον χλευασμό. Κι έρχεται η ώρα να αποδείξουν τί αξίζουν, πόσες ικανότητες έχουν, πόσο μεγάλη καρδιά και τότε γίνονται αποδεκτοί. Και μας περνούν ένα μήνυμα που εκτείνεται από το 1899 μέχρι τις μέρες μας. Το διαφορετικό δεν είναι κατώτερο. Ας το γνωρίσουμε, ας μάθουμε τη γλώσσα του και θα ανακαλύψουμε έναν ολόκληρο κόσμο που δεν θα μπορούσαμε ποτέ να φανταστούμε.

 

 

 

Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια

Σχολίασε
Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια

Μπορείτε να είστε πρώτος που θα αφήσει ένα σχόλιο

Σχολίασε

Όλα τα σχόλια
Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις απαιτούμενες πληροφορίες (*). Βασικός κώδικας HTML επιτρέπεται.