ΚΩΣ ΤΟΤΕ ΚΑΙ ΤΩΡΑ : Η ΚΩΣ ΛΙΓΟ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821

Η ΚΩΣ ΛΙΓΟ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821
Πως ήταν η Κως λίγο πριν την επανάσταση του 1821. Η καταγραφή του William Turner (1792-1867) δείχνει καθαρά πως ήταν η πόλη και πως ζούσαν οι Κώοι, χριστιανοί και μουσουλμάνοι λίγα χρόνια πριν ξεσπάσει η Επανάσταση.
Λοιμοί σεισμοί, καταποντισμοί, βαριά φορολογία και μεγάλη φτώχεια. Αυτή ήταν η ζοφερή εικόνα της Κω στην αρχή του 19ου αιώνα (1815).
Ο William Turner ήταν Βρετανός διπλωμάτης και συγγραφέας. Το 1811 εντάχθηκε στη Βρετανική Πρεσβεία της Κωνσταντινούπολης με πρεσβευτή το νεοδιορισμένο R. Liston. Έφυγε από την Αγγλία και όταν έφτασε στην Κωνσταντινούπολη βρέθηκε στη μέση μιας επιδημίας πανώλης. Το 1813 ταξίδεψε στην Ήπειρο για αποστολή (έφερε έγγραφα στον Βρετανό πρόξενο) και επισκέφθηκε την περιοχή του Αλή Πασά. Αργότερα γύρισε την Πελοπόννησο και την Αττική (1814) και επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη μέσω των νησιών του Αιγαίου (Τήνος, Χίος, Λήμνος). Το 1815 ο Turner ξεκίνησε μια νέα περιοδεία στην Ανατολή (Παλαιστίνη, Αίγυπτος, Κύπρος και Δωδεκάνησα).
Επέστρεψε στη Βρετανία το 1816 και έγραψε σε τρεις τόμους τις εντυπώσεις του από τα ταξίδια στην Ανατολή σε μορφή ημερολογίου. Το 1824 βρέθηκε και πάλι στην Κωνσταντινούπολη ως γραμματέας της βρετανικής πρεσβείας.
Στην περιοδεία στην Ανατολή (Παλαιστίνη, Αίγυπτο, Κύπρο και Δωδεκάνησα) το 1815, ο νεαρός Turner απογοητεύθηκε από την παρακμή που αντίκρισε στην οθωμανοκρατούμενη Ελλάδα. Τα ταξίδια του αυτά τα κατέγραψε σε ένα τρίτομο έργο με τίτλο «Journal of a Tour in the Levant».
ΚΩΣ 10 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ ΕΩΣ 18 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1815.
Στην Κω έμεινε εννέα ημέρες (από 10 Δεκεμβρίου έως 18 Δεκεμβρίου 1815) και περιέγραψε την κατάσταση του νησιού ως αξιοθρήνητη, χειρότερη απ’ όλα τα νησιά. Η Κως τότε είχε υποστεί σεισμό, πλημμύρες και πανώλη:
«Πέμπτη 14 Δεκεμβρίου. Η Κως (ακόμη έτσι ονομάζεται και γράφεται από τους Έλληνες κατοίκους) βρίσκεται στη χειρότερη κατάσταση απ’ όλα τα ελληνικά νησιά που έχω δει, με εξαίρεση ίσως την Κύπρο. Κατοικείται από 8.000 περίπου ψυχές, εκ των οποίων οι 5.000 είναι Τούρκοι και οι 3.000 Έλληνες. Υπάρχουν επίσης 50 Εβραίοι στο νησί.
Αυτοί κατοικούν στην πόλη και στα πέντε χωριά που είναι: ο Κερμετές (Πλατάνι), το Πυλί, η Αντιμάχεια, το Ασφενδιού και η Κέφαλος. Απ’ αυτά το πρώτο είναι τουρκικό και τα άλλα τέσσερα ελληνικά. Η Χώρα που έχει το ίδιο όνομα με το νησί, έχει 2.000 σπίτια περίπου‧ τα περισσότερα τούρκικα και κατεστραμμένα. Μερικά είναι τόσο ετοιμόρροπα, ώστε κάποιος περνάει από δίπλα τους με φόβο. Τα τείχη επίσης έχουν σχεδόν κατεδαφιστεί [εννοεί τον οχυρωματικό περίβολο της Χώρας] και στη θέση τους βρίσκονται κακοκτισμένα και ετοιμόρροπα σπίτια. Τη μεγάλη αυτή καταστροφή προξένησαν οι βίαιες βροχοπτώσεις του 1812, από τις οποίες πλημμύρισαν και κατέρρευσαν σπίτια και τείχη. Ένας σεισμός που ακολούθησε είχε τη δική του συνεισφορά στη μεγάλη καταστροφή. Οι δυστυχίες σπάνια έρχονται μόνες (ενός κακού μύρια έπονται)! Την ίδια χρονιά η πανούκλα θέρισε το νησί· 3.000 ψυχές υπήρξαν τα θύματά της, τα δύο τρίτα ήταν Τούρκοι και οι υπόλοιποι Έλληνες…
Το νησί είναι γόνιμο και καλύπτεται σχεδόν εξολοκλήρου από πανέμορφους κάμπους και πεδιάδες. Η γη γύρω απ’ τα χωριά καλλιεργείται με καλαμπόκι, από το οποίο εξάγονται 3.000-5.000 κιλά, όταν η σοδειά είναι καλή. Η πόλη περιβάλλεται από εκτεταμένους και γόνιμους κήπους, στους οποίους καλλιεργούνται αμπέλια. Το κρασί, το οποίο άρεσε στους αρχαίους και επαινέθηκε από το Στράβωνα, πουλιέται στο νησί και εξάγεται ανάλογα με την αφθονία (περίσσεια) του τρύγου... Οι κάτοικοι της πόλης ασχολούνται με τη βιοτεχνία, άλλοι διατηρούν μαγαζιά με τρόφιμα και λίγοι επιδίδονται στο εμπόριο... Το νησί πληρώνει χαράτσι στους Τούρκους, το οποίο δεν είναι το ίδιο πάντα. Ποτέ όμως δεν έπεσε κάτω από 200 πιάστρες το χρόνο, εκτός από την απόδοση της μισής παραγωγής του καλαμποκιού. Η ληστρική τακτική των Κυβερνητών οδήγησε ένα αξιοσημείωτο αριθμό κατοίκων σε κρυφή μετανάστευση... Φυσικά και οι Τούρκοι αγρότες υποφέρουν, με τη μόνη διαφορά ότι εξαιρούνται από το χαράτσι που αποδίδεται στον Μπέη της Ρόδου...».
«Ο λόγος αυτής της καταπίεσης είναι πολύ εμφανής. Οτιδήποτε έχει να κάνει με την οικονομία του νησιού φορολογείται: Η διοίκηση του νησιού φορολογείται από τον Σουλτάνο μέσω του εισπράκτορα (σφραγιδοφύλακα), Moukoudar Effendi, ο οποίος ως Αγάς στέλνει ένα δικό του [για την συλλογή των φόρων]· και οι δύο πρέπει να έχουν τα κέρδη τους. Η ορθόδοξη Κοινότητα φορολογείται από τον Πατριάρχη της Κωνσταντινούπολης μέσω του [τοπικού] Επισκόπου που καταβάλει 3.000 πιάστρα το χρόνο για τη θέση του, αλλά κερδίζει από 5.000 έως 6.000. Παίρνει και το ένα δέκατο από το καλαμπόκι του συνόλου του νησιού και κατέχει φιρμάνι προστασίας του από την Υψηλή Πύλη που τον καθιστά ανεξάρτητο από τον Αγά».
Ο Turner αναφέρει και την επίσκεψή του στη Βουρίννα (πηγή του Ιπποκράτη). Περιγράφει το υδραγωγείο που το θεωρεί ενετικό, όπως και το Κάστρο, του οποίου η τάφρος δεν είχε νερό. Το υδραγωγείο ήταν κτισμένο πλάγια του δρόμου και υδροδοτούσε την πόλη από τις πηγές που βρίσκονταν στο βουνό. Το τμήμα του, που βρισκόταν στην ορεινή περιοχή, αποτελούνταν από χωμένα απλά πλίνθινα κανάλια,
ενώ, καθώς πλησίαζε στην πόλη, τα κανάλια βρίσκονταν στην κορυφή καμαρωτής πέτρινης κατασκευής. Τις καμάρες χρησιμοποιούσαν οι Τούρκοι κάτοικοι ως σύνορα για τους κήπους τους και γι’ αυτό, πολλές απ’ αυτές, είχαν κτιστεί σε ύψος μέχρι και 1 ή και 2 μέτρα ώστε να διαχωρίζεται κάθε ιδιοκτησία.
ΠΗΓΕΣ:
Turner W., Journal of a Tour in the Levant, τμ. 3, σ.σ 41 - 49. London 1820. σhttps://archive.org/details/journalatourinl03turngoog/page/n60/mode/2up
Μαρκόγλου Α., Η Κως μέσα από τα χαρακτικά των Ευρωπαίων περιηγητών και χαρτογράφων (15ος-19ος αιώνας), Αθήνα 2004.
Σιμόπουλος Κ., Ξένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα (1810-1821), τμ. Γ2΄, 5η έκδ., Αθήνα 1989.
Κωνσταντίνος Δ. Κογιόπουλος, Giuseppina M. Dilillo-Γιαννίκου, Θεοδόσιος Ν. Διακογιάννης. Η Κως του Olivier Rayet. Ένα ταξίδι στη Κω του 1871. Κως 2018.
 

Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια

Σχολίασε
Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια

Μπορείτε να είστε πρώτος που θα αφήσει ένα σχόλιο

Σχολίασε

Όλα τα σχόλια
Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις απαιτούμενες πληροφορίες (*). Βασικός κώδικας HTML επιτρέπεται.