Ζήτω η περιέργεια! Ο Πετροτσουλούφης

Ο Πετροτσουλούφης, του Ερρίκου Χόφμαν, εκδ. Γράμματα

Μτφρσ. Τζένη Μαστοράκη

Ένα βιβλίο συμπεριφοράς, ή μάλλον ένα βιβλίο τιμωρίας, ανάμεσα στα βιβλία γνώσης; Ναι. Αλλά δεν είναι ένα οποιοδήποτε βιβλίο συμπεριφοράς, απ’ αυτά που κατά δεκάδες κυκλοφορούν τον τελευταίο καιρό, διαγκωνιζόμενα για ένα κομμάτι από την πίτα της αγοράς παιδικού βιβλίου. Ο Πετροτσουλούφης είναι πολύ περισσότερο ένα βιβλίο γνώσης για γονείς. Γιατί τους σπρώχνει ν’ αναρωτηθούν, να σκεφτούν, να ψάξουν και να μάθουν πολύτιμα πράγματα για το παιδικό βιβλίο, για το παιδί και για το ρόλο του γονιού, όπως αλλάζει και διαμορφώνεται μέσα από το πέρασμα του χρόνου.

Ο Struwwelpeter,  μεταφρασμένος με έμπνευση στα ελληνικά και βαφτισμένος από την Τζένη Μαστοράκη “Πετροτσουλούφης”, είναι ο γνωστός σε όλους μας άτακτος κι ανυπάκουος πιτσιρικάς που είδε τις σκληρές τιμωρίες του γραμμένες και ζωγραφισμένες στο χαρτί ...το 1844. Σε λίγο θα κλείσει τα εκατόν εβδομήντα. Πρόκειται για το πρώτο εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο συμπεριφοράς: ένα βιβλίο, που με τόλμη πρωτόγνωρη για την εποχή του συνδέει την εικόνα με το κείμενο, ανοίγοντας για πρώτη φορά μια μαγική πόρτα σε αναγνώστες τόσο μικρής ηλικίας. “Για παιδιά από τριών έως έξι ετών”, γράφει ο συγγραφέας-ζωγράφος στο εσώφυλλο της πρώτης έκδοσης - και την υπογράφει με ψευδώνυμο, χωρίς να φαντάζεται τον εμπορικό κι εκδοτικό θρίαμβο που τον περίμενε. Τα πρώτα 1500 αντίτυπα έγιναν ανάρπαστα μέσα σ’ έναν μόλις μήνα. Σε είκοσι χρόνια έχει πατήσει τις εκατό εκδόσεις και έχει περάσει στις πρώτες μεταφράσεις, με πρώτη την αγγλική.

Ο Πετροτσουλούφης, λοιπόν, είναι ένα εγχειρίδιο κανόνων καλής συμπεριφοράς, αλλά σε αντίθεση με τα σημερινά βιβλία αυτού του τύπου, που εστιάζουν αποκλειστικά στις αποδεκτές υποδεικνυόμενες συμπεριφορές και στις ανάλογες επιβραβεύσεις, ο Πετροτσουλούφης ασχολείται με παραβατικές συμπεριφορές και περιγράφει “με μπόλικο δάκρυ και αίμα” τις τιμωρίες που αυτές επισύρουν.

Οι εικόνες, βέβαια, και οι στίχοι δεν δεσμεύονται από την τραγική μοίρα των ηρώων: ακολουθούν έναν δικό τους, ευχάριστο, αστείο, κι αναμφισβήτητα διασκεδαστικό δρόμο, που καταφέρνει τελικά να προκαλέσει το χαμόγελο. Και τελικά η αναρχική υπερβολή των ηρώων κερδίζει την καρδιά και τη συμπάθειά μας.

Ο Πετροτσουλούφης είναι ακόμα και σήμερα το πιο διάσημο εικονογραφημένο βιβλίο όλων των εποχών.

Πέρα απ’ όλα αυτά, όμως, είναι και μια θαυμάσια αφορμή, για να σκεφτεί κανείς ποιες είναι οι αξίες, οι νόρμες, οι κανόνες της καλής συμπεριφοράς. Της συμπεριφοράς που κάθε κοινωνία και κάθε εποχή θέλει να διδάξει στα παιδιά της. Καθώς επίσης και τους τρόπους που υιοθετεί και εφαρμόζει για να το πετύχει αυτό.

 Η σύγχρονη παιδαγωγική δεν μπορεί ούτε να διανοηθεί πράγματα όπως σωματικές ποινές, απειλές, ξυλοδαρμούς, βαρείς χαρακτηρισμούς, χειροδικίες. Το “πολιτικά ορθό” σήμερα φρίττει στη σκέψη και μόνο της τιμωρίας. Η Ιστορία του Πίπη του Πιπίλα, που ο ράφτης του κόβει το δάχτυλο για να του “κόψει” την κακιά συνήθεια της πιπίλας, είναι για μας ανήκουστη. Πολύ περισσότερο δε, όταν τελειώνει όπως τελειώνει, με τα λόγια της μαμάς του:

Όταν έρχεται η μαμά αργότερα,

Τι να δει; -Και μη χειρότερα!

Ένα δάχτυλο από κάθε χέρι λείπει

Και του λέει: “Καλά να πάθεις, Πίπη!”

Στάσεις και αντιδράσεις αδιανόητες για τη δική μας εποχή, πράγματι. Το βιβλίο, ωστόσο, του Ερρίκου Χόφμαν, εξακολουθεί και σήμερα να δίνει αφορμή για να σκεφτεί κανείς πολλά εξαιρετικά ενδιαφέροντα ζητήματα, απ’ αυτά που ανακύπτουν καθημερινά στη σχέση των ενηλίκων με τα παιδιά.

Αλλά αποτελεί κι ένα υπόδειγμα μεταφραστικής αγάπης, που κατορθώνει να ξαναγεννήσει και να παραδώσει το πρωτότυπο στον έλληνα αναγνώστη ολοζώντανο και σπαρταριστό. 

1 Σχόλιο

Σχολίασε
  1. 5 χρόνια πριν χριστιανννα

    .Διαβασαμε ενα μερος του μες στην ταξη απο το βιβλιο της Γλωσσας.κι εκεινο ηταν τελειο φανταζομαι ολο το βιβλιο! ^_^

    Απάντησε

Σχολίασε

Όλα τα σχόλια
Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις απαιτούμενες πληροφορίες (*). Βασικός κώδικας HTML επιτρέπεται.