Πέντε στιγμές για την αμφισβήτηση. - Γράφει ο Φ.Θαλασσινός

Πέντε στιγμές για την αμφισβήτηση.

 

1.   Διανοούμενοι λένε για την γόνιμη  αμφισβήτηση ότι δεν υπάρχει πια. Οι περισσότεροι άνθρωποι,  όταν βάλουν σε μια σειρά τη ζωής τους,  κοιτάζουν να την περάσουν όσο πιο ατάραχα γίνεται. Παραδίδουν το πνεύμα τους στον εφησυχασμό και την αδράνεια. Η γλώσσα που χρησιμοποιούν ξαναγίνεται πρακτικό εργαλείο συνεννόησης με τους γύρω τους. Υπάρχει ως μεταφορέας συναισθημάτων μόνο στο εσωτερικό των οικογενειών τους.  Για την αρνητική αμφισβήτηση είναι πασίδηλο πως βρίσκεται παντού. Το γκρέμισμα ανθρώπων είναι σαν άχτι και αναβατήρας για τους μικρόψυχους να αναρριχηθούν εκεί που πριν υπήρχαν οι εχθροί τους. Προσωπικά, πιο κοντά σε μένα, είναι κάποιες γνώσεις απ’ την ενασχόληση μου με την ψυχολογία και την βασική συμπτωματολογία του μεταιχμιακού ή οριακού ασθενή. Ο μεταιχμιακός  δημιουργεί σχέσεις που τις ορίζουν και προκαθορίζουν την μοίρα τους η εξιδανίκευση του άλλου και έπειτα από το πρώτο και πλέον ασήμαντο λάθος του, η αμφισβήτηση του μέχρι και την συνολική καταβαράθρωση του. Αυτή είναι μια αμφισβήτηση που την γεννά ο φόβος εγκατάλειψης.Fearofabandonment.  Ο μεταιχμιακός αντί να επιτρέψει στον άλλο να δοκιμάσει για οποιονδήποτε σημαντικό λόγο πρώτος την φυγή του, τον διώχνει ψάχνοντας με μηχανισμούς άμυνας, δηλαδή αντανακλαστικά,  να  φτιάξει κάποιο άλλοθι για τον τρόμο που προκαλεί στον διωγμένο. Όντας προσωπικά μεταιχμιακός, αποθεραπευμένος,  αυτά τα γράφω για να ξέρετε ότι ποτέ δεν αιφνιδίασα κανένα με όψη μου άγνωρη του. Άνθρωποι που παρουσιάζεστε φιλεύσπλαχνοι σε περιπτώσεις σαν τη δική μου, έχετε εμφανιστεί ταυτόχρονα και ως κυνηγοί όσων στους γλυκερούς σας λόγους αγκαλιάζετε. Βαρέθηκα πομφόλυγες, μυζητήρες δικού μου αίματος, σκαφτιάδες τάφων για τους κόπους μου. Οι έχοντες δύναμη είναι πιο εθισμένοι στην ηδονή της συντριβής του άλλου απ’ ότι οι μεταιχμιακοί. Οι μεταιχμιακοί δεν νιώθουν ηδονή όταν αμφισβητούν και κατατρομάζουν. Καίγονται σαν να υπάρχει κάρβουνο πυρίκαυτο στο σώμα τους. Ξέρω κάποιον που το μίσος του για τους ανθρώπους μοιάζει  με πολυαίωνη  κατάρα. Μην προσπαθείτε να προσεγγίζετε ανθρώπους που μιλάνε σε όλους με ευγένεια. Στην πραγματικότητα έχουν μοναδικό αυτοσκοπό τους την συγκομιδή  δύναμης. Δεξιά και αριστερά οσφυοκάμπτες. Μπροστά στην αδυναμία υπερόπτες. Μειλίχιοι πάντοτε με φθονερό βλέμμα. 

 

2.   Τα παιδιά, εκεί στα τέλη της εφηβικής τους ηλικίας, αμφισβητούν τους γονείς τους. Αυτή η αμφισβήτηση είναι άγρια. Αναλόγως  τα φοβερά που  πιστεύει ένα παιδί και τα καταρρίπτουν οι γονείς του, διαρρηγνύονται σχέσεις, δημιουργούνται πυριγενή θυμικά.   Αν  οι γονείς  αποδεχτούν κάποια απ’ τα διαμειφθέντα με τα παιδιά τους, συμβαίνει   πιο σπάνια, τότε η αμφισβήτηση είναι  ηρεμότερη. Χάνει διαρκώς σε ορμητικότητα καθώς η οργισμένη εκδραμάτιση της σβήνει μέσα στα ευήκοα ώτα του πατέρα και της μητέρας.  Πολλά πράματα παίζουν ρόλο στην επανάσταση του εφήβου.  Οι οικονομικές συνθήκες μέσα στις οποίες μεγάλωσε, η έγνοια των γονιών στο μεγάλωμα του, το μορφωτικό επίπεδο τους. Η ανέχεια είναι γνωστό πως είναι  μια μορφή βίας του σύγχρονου καταναλωτικού κόσμου. Τροχοπέδη για πολλά πράγματα.  Οι γονείς σίγουρα δεν γνωρίζουν τα νεότευκτα που ξέρουν τα παιδιά τους. Δεν ξέρουν ούτε τη λαλιά  που αυτά μιλάνε. «Διανθισμένη» με πολλούς νεολογισμούς, προσμείξεις απ’ την αργκό, δάνεια από ξένες γλώσσες, αλαμπουρνέζικα, δεν είναι μπορετό για τον ενήλικα να καταλάβει πολλά απ’ αυτή τη νεαρή Ελληνική γλώσσα.  Ίσως αυτό να εξοργίσει τον έφηβο, η άγνοια του πατέρα και της μητέρας να είναι θρυαλλίδα γι’ αυτόν να συντριβεί λόγω της έλλειψης κατανόησης απ’ την αντικρινή πλευρά.  Οι εφηβικές επαναστάσεις δεν είναι πάντα νικηφόρες. Η νίκη του καινούργιου απέναντι στο παλιό μπορεί να βιωθεί σαν ήττα. Γιατί δεν διογκώνεται το εγώ του αγωνιστή. Αυτές οι μάχες είναι γεμάτες κλάματα. Έτσι τις θυμάμαι. Ο αγωνιστής μαθαίνει πως η παράθεση επιχειρημάτων, εμπνευσμένα  θαρρείς απ’ τον πυρήνα των πιο ακραίων αναρχικών ομάδων,  βρίσκει το αρραγές τοίχος της ασυνεννοησίας μπροστά της. Η πολλαπλότητα του έφηβου εαυτού δεν συναρμολογείται. Μένει κατακερματισμένη και τρομακτική. Οι προσδοκώμενες απαντήσεις δεν έρχονται ποτέ.  Αυτός αναδιπλώνεται στον εσωτερικό του κόσμο.  Η εφηβεία είναι σύμφυτη με τις επιθυμίες, όχι μόνο τις σεξουαλικές. Οι γονείς είναι εκπρόσωποι των στερεοτύπων, της ανελευθερίας, του παρωχημένου, της υποκρισίας και του καθωσπρεπισμού.  Τα τέκνα τους είναι τα ακριβώς αντίθετα. Κι αυτό συμβαίνει μέχρι  και τα τριάντα τους περίπου. Στο μεταξύ έχει αναλάβει τον συνετισμό τους η δυσκολία εκεί έξω. Εισέρχονται ξανά στον κύκλο της οικογένειας τους πιο πολύ για να δείξουν κατανόηση, έχουν μάθει την απάντηση στο αίνιγμα της Σφίγγας. Η φθορά μας, ο αδάμαστος χρόνος, αυτός που σπάει και τις πέτρες, που γι’ αυτό ονομάστηκε πετροκαταλύτης, εμφυσά στις κόρες και του γιους την βαθιά αντίληψη για την κακότητα της μικροψυχίας και της ματαιοδοξίας. Δεν υπάρχει άλλος χρόνος παρά μόνο αυτός για συγχώρεση και συνύπαρξη. Απ’ τους γονείς τους διδάχτηκαν την αμφισβήτηση και αυτοί πρώτοι -οι νέοι-  την παρατάνε, αντιστρέφοντας ρόλους και δίνοντας το παράδειγμα.

 

3.   Πόλεμοι αμφισβήτησης ξεσπάνε και μεταξύ γνωστών διανοούμενων. Η μία αυθεντία αρέσκεται να κατακρίνει την άλλη. Πολλοί τα έχουν βάλει με τον μεγάλο Γάλλο φιλόσοφο Μισέλ Φουκώ. Του έχουν προσάψει ότι κέρδισε υποστηρικτές για αυτά που έγραφε μέσω του λογοτεχνικού ύφους της γραφής του. Ότι δηλαδή γινόταν περισσότερο αρεστός παρά κατανοητός. Τον συκοφάντησαν για την προσωπική του ζωή, πιστεύοντας ότι με τις αναφορές στο πρόσωπο του, οι αναγνώστες θα τον αποστρέφονταν, μένοντας μακριά απ’ το έργο του. Ο Ζαν Μαρκ Μαντοζιό κατηγορούσε του Φουκώ για έλλειψη θάρρους να εντάξει τις ιδεολογίες του σε κάποια πολιτική γραμμή. Έλεγε πως ο φιλόσοφος έγραφε με διφορούμενο τρόπο. Ότι δηλαδή δεν είχε το σθένος να δεχτεί κατηγορίες για ένα λόγο που θα έπρεπε να έχει πολιτικές αποχρώσεις και επέλεγε να κρατήσει στα κείμενα του μια ουδέτερη στάση σχετικά με τις ιδεολογίες της εξουσίας. Ο Μαντοζιό βρίσκει πάτημα για να επιτεθεί στον Φουκώ στο γεγονός ότι ο δεύτερος δεν είναι συνδεδεμένος ιδιαιτέρως έντονα με κάποια σχολή σκέψης ή κάποιον άλλο διανοούμενο. Τα επιχειρήματα του Φουκώ φαντάζουν έωλα σ’ αυτό τον εχθρό του, που είναι περισσότερο ένα απηνής διώκτης του παρά ένας ειλικρινής αναγνώστης του. Ο Φουκώ έχει πολλάκις στο έργο του ευχαριστήσει αυτούς που θεωρούσε δασκάλους του. Για τον Μαντοζιό ο Φουκώ είναι τελικά ένας μεγάλος καιροσκόπος και αερολόγος, ένας άνθρωπος που άγεται και φέρεται συγγραφικά απ’ τα φιλοσοφικά προβλήματα που κάθε εποχή προτάσσει.Στην ουσία ο κατηγορούμενος μας υπήρξε πολύ trendy.

 

4.   Να αμφισβητείς την αξία μεγάλων έργων τέχνης είναι συνήθως μια ροπή που πηγάζει απ’ την θέλησηγια αναμέτρηση με μεγάλα πνεύματα, γιατί τέτοια καμώνονται  πως είναι κι αυτοί που προβαίνουν στην αμφισβήτηση. Δεν αποκλείεται μάλιστα να είναι.Και ίσως και  πολύ υψηλότερα αναστήματα απ’ αυτών που το έργο αποδομούν.  Άλλοι συνδιαλέγονται με τους σπουδαίους της ανθρώπινης ιστορίας. Όλοι έχουν την ίδια αίσθηση για αυτό που επιχειρούν.  Μπορούν να μιλούν για αυτούς τους ανθρώπους ως ισοδύναμοι τους ή και ως υπέρτεροι τους. Κυρίως όμως είναι εριστικοί με τους καθιερωμένους. Υπάρχει πάντα μια ανησυχία πως οι καλλιτέχνες που ξέρουμε είναι αυτοί που υπερπροβάλλονται απ’ τις αντίστοιχες αγορές. Πέρα και πάνω απ’ τα αισθητικά κριτήρια για την ανάδειξη ενός έργου, υπάρχει και το εμπορικό συμφέρον των μέσων ενημέρωσης , των γκαλερί, των μουσείων, των εκθέσεων των καλών τεχνών και των βιβλιοπωλείων για να προσποριστούν οφέλη υλικά. Τα μέσα ενημέρωσης επινοούν διαρκώς σπουδαιότητα γύρω από αμφιλεγόμενες προσωπικότητες. Με απασχολεί περισσότερο αυτό που γίνεται σήμερα.  Προσωπικά αμφισβητώ κάποιους συγγραφείς, που έτσι κι αλλιώς δεν έχω διαβάσει τα βιβλία τους. Τους σιχαίνομαι. Έχουν αισθητικοποιήσει την μηχανορραφία. Την έχουν παραλλάξει, μετονομάσει σε δημόσιες σχέσεις και στρατηγικό  marketing. Υπάρχουν πολλά καταφύγια, καλαίσθητοι όροι, καινούργιες έννοιες, σ’ αυτές φυγαδεύονται για να σωθούν οι ένοχοι. Για τα βιβλία, που είναι όπως είπα και ο χώρος που κινούμαι, ξέρω πως ό,τι έχει μεγάλη ορατότητα στους πάγκους των βιβλιοπωλείων, δεν είναι τοποθετημένο εκεί απ’ τα χέρια κάποιου εξειδικευμένου προσωπικού. Άλλοι λόγοι διατάσσουν τα κείμενα μας στις προθήκες.Αν δεν τα παραπετάξουν κάπου αλλού,  στον αφανισμό τους απ’ το βλέμμα του πελάτη…Στην ανακοίνωση κάποιων πολύ συγκεκριμένων ονομάτων καλλιτεχνών, αναστενάζω. Αναστενάζω για την χρονίζουσα αδικία που βιώνω εγώ και πολλοί ομότεχνοι μου. Η αδικία είναι σημαντική όπου κι αν διαπράττεται. Είναι ένα σχεδόν έγκλημα. Άλλοι να μοχθούν κι άλλοι ξαποσταμένοι να δρέπουν τους καρπούς του αισθητικού τους φασισμού. Συνήθως τα έχουν όλα πλάι τους. Έντυπα, δημοσιογράφους του πολιτισμικού ρεπορτάζ, λυκοφιλίες δήθεν αλληλεκτίμησης με άλλους που είναι ίδιοι τους.  Εκδοτικούς οίκους με παράξενα φερσίματα. Όλος αυτός ο θόρυβος απ’ τους πραγματικά ανάξιους, ο φασισμός τους, οι διαπλοκές και οι επιπλοκές του παθογόνου τρόπου ζωής τους κονιορτοποιούν το δικαίωμα του αναγνώστη στην ελευθερία να επιλέξει βιβλία ανάμεσα σε τίτλους που πραγματικά αξίζουν. Στην ουσία ακυρώνουν την κριτική ικανότητα του βιβλιόφιλου για ν’ αναλάβουν την διαμόρφωση και το χειρισμό της.

 

5.   Γινόμαστε κακόπιστοι ακόμη και με ιστορικά γεγονότα. Αμφισβητούμε την ιστορία και την «ξαναγράφουμε» μόνοι μας. Όλοι γνωρίζουν τους αρνητές των νεκρών του Πολυτεχνείου. Ακόμη και η άγνοια για κάποια πολύ σημαντικά θέματα, πηγάζει απ’ την ανυπέρβλητη αυτοπεποίθηση κάποιων ότι δεν χρειάζεται να γνωρίζουν γι’ αυτά.  Μερικά ιστορικά δεδομένα θεωρούνται αυτονόητα. Θυμάμαι πρόσφατα που διάβασα για την Άννα Φρανκ, την μικρή Εβραία που πέθανε στα στρατόπεδα συγκέντρωσης της Γερμανίας.Ο μόνος που επέζησε απ’ την οικογένεια της ήταν ο πατέρας της. Ήταν αυτός που βρήκε και το ημερολόγιο της.  Κάποιοι έλεγαν ότι όλα είναι μύθος. Μέχρι που πρόσφατα βρέθηκε ένα βίντεο με την Άννα Φρανκ σε κάποιες απ’ τις εικόνες του.Σ’ αυτό το βίντεο σκύβει απ’ το μπαλκόνι της πρώτης οικείας της στην Ολλανδία, πριν μεταφερθεί στο υπόγειο κάτω απ’ τον χώρο του γραφείου του  πατέρα της,  για να δει ένα νιόπαντρο ζευγάρι. Ο γάμος ήταν και το θέμα αυτού του τεκμηρίου. Όσοι αλλάζουν κι αμφισβητούν την ιστορία είναι κάτι εξωνημένοι που παραχαράσσοντας τα ιερά και τα όσια μια πατρίδας, επιχειρούν και σύμφωνα με το δόγμα της μετανεωτερικότητας να επικρατήσει η λήθη για να μπορέσουν να είναι όσο πιο αδέσμευτοι  γίνεται. Ένα βαρύ ιστορικό παρελθόν σε προκαλεί να σταθείς αντάξιος του. Υπάρχουν γύρω μας πολλοί θιασώτες της ανανεωτικής ματιάς στην εθνική μας ιστορία. Η ιστορία δεν ανανεώνεται. Γίνεται προϊόν στα χέρια κάποιων για να την αναπλάθουν κατά το δοκούν. Ο αγαπημένος χρόνος των ανθρώπων είναι πια το παρόν. Γι’ αυτό μοχθούν και μόνο απ’ αυτό αντλούν ευχαρίστηση. Όλοι αυτοί που παραγράφουν το παρελθόν και αδιαφορούν για το μέλλον είναι εντελώς ανερμάτιστοι. Δεν ξέρουν πως πέρα απ’ την κοινωνική και την προσωπική ζωή τους υπάρχουν κι άλλες πηγές για να αντλήσουν αγαλλίαση.

 

*Στη φωτογραφία ο Μισέλ Φουκώ με τον σύντροφο του Ντανιέλ Ντεφέρ.                  

 

Βιβλιογραφία: Περί Φουκωφοβίας ή Σχόλια Γύρω απ’ τις Αυταπάτες μιας Πολεμικής, Θανάσης Λάγιος, Εκδόσεις Futura.

 

Κείμενο: Φώτης Θαλασσινός.

 

Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια

Σχολίασε
Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια

Μπορείτε να είστε πρώτος που θα αφήσει ένα σχόλιο

Σχολίασε

Όλα τα σχόλια
Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις απαιτούμενες πληροφορίες (*). Βασικός κώδικας HTML επιτρέπεται.