Συνέντευξη (Κωνσταντίνος Πατσαρός)

Ο ΜΑΓΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ (ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΤΣΑΡΟΣ)

 

Ας αρχίσουμε με τα τρία πράγματα που θέλετε να γνωρίζουν οι αναγνώστες σας και δεν γράφονται στο βιογραφικό σας.

Ο αγαπημένος μου Σάλιντζερ σταμάτησε να εκδίδει βιβλία μετά τον Φύλακα στη Σίκαλη. Δεν έπαψε βέβαια να γράφει. Κλεινόταν με τις ώρες στο γραφείο του και έγραφε ιστορίες για πολλά χρόνια χωρίς να τις παραδίδει σε κάποιον εκδότη. Όταν τον ρωτούσαν γιατί κάνει κάτι τέτοιο, απαντούσε ότι σταμάτησε να εκδίδει τις ιστορίες που έγραφε, γιατί με αυτόν τον τρόπο, παραβιαζόταν η ιδιωτική του ζωή. Οι ιστορίες του συγγραφέα κρύβουν πολλά από τα βιώματά του. Αν θέλει κάποιος να τον γνωρίσει καλύτερα, δεν έχει παρά να διαβάσει προσεκτικά.

 

Ποια είναι η σχέση σας με τους ήρωες των βιβλίων σας; Υπάρχει σε αυτούς ένα δικό σας κομμάτι; Αν ο Κωνσταντίνος, ήταν ο ήρωας ή η ηρωίδα του, θα ήταν…

Σε όλους τους ήρωες των βιβλίων μου υπάρχει και ένα δικό μου κομμάτι. Και αν δεν είναι ακριβώς μέρος του χαρακτήρα μου, τότε είναι σίγουρα ένα τμήμα από τη ζωή και τις εμπειρίες μου με τους ανθρώπους που έχω γνωρίσει και έχω συναναστραφεί. Μου αρέσει άλλωστε καθώς γράφω να μπαίνω στο πετσί κάθε ρόλου για να αποδίδω τις σκέψεις, τα λόγια και τις ενέργειές του με μεγαλύτερη φυσικότητα.

 

Εκπαιδευτικό έργο και συγγραφή. Ποιος είναι συνδετικός ιστός ανάμεσα στις δύο ιδιότητές σας;

Είναι δύο τελείως διαφορετικές δουλειές και για να τις φέρεις εις πέρας, πρέπει να μείνουν έτσι. Στο σχολείο βέβαια συχνά διαβάζουμε όμορφες ιστορίες ή ερχόμαστε σε επαφή με αληθινές ιστορίες παιδιών, οι οποίες λόγω της αυθεντικότητάς τους, έχουν άλλη αξία.

 

Πώς γεννιέται μια ιστορία στο μυαλό σας και πώς εξελίσσεται; Πώς βρίσκετε τη «φωνή» των ηρώων σας και πότε νοιώθετε πως η ιστορία σας έχει ολοκληρωθεί;

Δεν έχω μια καθιερωμένη συνταγή για να ξεκινάω να γράφω ένα βιβλίο. Μπορεί να θέλω να μπω σε μια ιστορία και να πιέζω το μυαλό μου πάνω σε μια κατεύθυνση. Άλλες φορές μια ιδέα έρχεται εκεί που δεν το περιμένω και μου αλλάζει τα σχέδια. Σε γενικές γραμμές προσπαθώ να είμαι ευέλικτος και να δοκιμάζω νέες τεχνικές, χωρίς όμως να ξεχνάω πρακτικές που έχω δοκιμάσει στο παρελθόν και μου ταιριάζουν καλύτερα. Ολοκληρώνεται ένα βιβλίο όταν αισθάνομαι ότι με εκφράζει απόλυτα, όταν κυλούν αβίαστα οι σελίδες και όταν διαθέτει φυσικά ένα δυνατό φινάλε. Για τη φωνή των ηρώων μου σας παραπέμπω σε απάντησή μου σε προηγούμενη ερώτηση.

 

Ποια είναι κατά τη γνώμη σας η πιο απαιτητική στιγμή κατά τη συγγραφή ενός κειμένου; Υπάρχουν μαύρες τρύπες στη διάρκεια της διαδρομής και τι κάνετε για να τις αποφύγετε;

Δε θα ξεχώριζα κάποιο στάδιο. Αντιθέτως, από την επιλογή του συγγραφικού στόχου και έπειτα χρειάζεται αυτοπειθαρχία, καθαρό μυαλό, ακριβώς για να μην υποτιμηθεί κανένα στάδιο της επεξεργασίας της ιστορίας. Ως μαύρες τρύπες, με διάφορα πρόσωπα κάθε φορά, είναι οι μέρες εκείνες που αμφισβητείς την προσπάθειά σου, που αμφιβάλλεις για την ιστορία σου. Για να τις ξεπεράσεις, θα πρέπει να αγαπάς παράφορα αυτό που γράφεις και να συνεχίσεις. Διαφορετικά θα νιώθεις διαρκώς στριμωγμένος και θα ανυπομονείς να το πετάξεις από πάνω σου.

 

Πρέπει τα βιβλία να έχουν πάντα ένα μήνυμα; Πώς αποφεύγετε τις παγίδες του διδακτισμού;

Τα βιβλία για να κρατήσουν τα παιδιά κοντά τους χρειάζονται δυνατές ιστορίες με ζωντανή πλοκή και ευφάνταστη κλιμάκωση. Τα παιδιά δε διαφέρουν από εμάς. Αν έρθουν σε επαφή με μια βαρετή ιστορία, θα την παρατήσουν και καλά θα κάνουν. Από το να μισήσουν τελείως τη λογοτεχνία είναι προτιμότερο να πιάσουν ένα διαφορετικό βιβλίο στα χέρια τους. Αυτό τους λέω άλλωστε και εγώ όταν με ρωτούν. Αν δε σας αρέσει, αφήστε το. Δώστε του μια ευκαιρία, διαβάστε το μέχρι τη μέση και αν δε σας ταιριάζει, δοκιμάστε κάτι διαφορετικό. Ως ενήλικες, δε μας αρέσουν εξίσου οι ίδιες ταινίες, ούτε η ίδια μουσική, ούτε τα ίδια βιβλία. Γιατί λοιπόν στα παιδιά να επιβάλλουμε να διαβάσουν τις ίδιες ιστορίες; Ακόμα και αν είναι βραβευμένες. Δε βγάζει νόημα.

 

Ποια είναι η γνώμη σας για την κατηγοριοποίηση των βιβλίων κατά ηλικίες ή θεματικές;

Ορισμένες φορές βοηθάει στην επιλογή του βιβλίου. Δεν τη θεωρώ όμως απαραίτητη.

 

Τι σημαίνει «διαβάζω»; Ποια δύναμη κρύβεται στα βιβλία; Πιστεύετε πως η ανάγνωση ενός βιβλίου μπορεί να αλλάξει μια ολόκληρη ζωή; Ποια από τα βιβλία που διαβάζατε ως παιδί εξακολουθούν να έχουν ιδιαίτερη σημασία για σας;

Όταν ήμουν παιδί, η μητέρα μου συνήθιζε να μου αγοράζει πολλά βιβλία. Δεν τα διάβαζα όμως όλα, μόνο εκείνα που με ενδιέφεραν. Θυμάμαι να έχω συχνά στα χέρια μου κόμικς και βιβλία μυστηρίου όπως οι Πέντε φίλοι ή οι Μυστικοί εφτά της Enid Blyton. Λάτρευα επίσης τα Ομηρικά έπη. Στην Ιλιάδα και στην Οδύσσεια επέστρεφα σε αρκετές φάσεις της ζωής μου και κάθε φορά ανακάλυπτα νέα στοιχεία. Ορισμένα από αυτά αισθανόμουν ότι είχαν μείνει στην αφάνεια και αυτός είναι ο λόγος που ασχολήθηκα με τη Μάχη στο ποτάμι. Αυτό που με έκανε αναγνώστη είναι το γεγονός ότι δεν πιέστηκα για να διαβάσω λογοτεχνία. Ούτε από τους γονείς μου, ούτε από το σχολείο. Βλέποντας τη μητέρα μου να διαβάζει ξαπλωμένη στο κρεβάτι της, μου κίνησε το ενδιαφέρον. Μάλλον θα είναι ευχάριστο, σκεφτόμουν για να διαβάζει μετά από μια κουραστική εβδομάδα στο γραφείο. Το δοκίμασα και σε βάθος χρόνου απέκτησα μια συνήθεια, χωρίς την οποία, η ζωή μου θα ήταν τελείως διαφορετική. Ταξιδεύω με τα βιβλία, γνωρίζω νέους ανθρώπους, άλλες συμπεριφορές, περιπλανιέμαι σε μέρη που δεν είχα φανταστεί.

ου

Έχετε τιμηθεί για το πρώτο σας βιβλίο «Το κουτί» (2014) με το Κρατικό Βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου. Τα βιβλία σας είναι παρόντα στις βραχείες λίστες βραβείων. Τι σημαίνουν για εσάς οι τιμητικές αυτές διακρίσεις;

Αρχικά, είναι ιδιαίτερα τιμητικό να συνειδητοποιείς ότι οι ιστορίες που γράφεις δε μένουν μόνο στον υπολογιστή σου, αλλά διαβάζονται και ταξιδεύουν από αναγνώστη σε αναγνώστη. Πέρα από αυτό, το γεγονός ότι τα βιβλία μου διακρίνονται και στις βραχείες λίστες των Κρατικών Βραβείων, με γεμίζει χαρά και μου δίνει δύναμη να συνεχίσω να γράφω.

 

Το παιδικό βιβλίο στον καιρό της πανδημίας. Είναι μια ακόμη κρίση για το βιβλίο ή μια πρόκληση για ριζικές αλλαγές; Οι σκέψεις, οι προβληματισμοί και οι προτάσεις σας;

Όπως και σε άλλες δύσκολες περιόδους, έτσι και στην πανδημία, τα βιβλία μάς κράτησαν πολύτιμή συντροφιά. Ιδιαίτερα στην περίοδο της καραντίνας, πέρα από τις καθιερωμένες αγορές νέων βιβλίων, επανήλθα σε αγαπημένα βιβλία αλλά έδωσα και νέες ευκαιρίες σε βιβλία που βρίσκονταν στη βιβλιοθήκη μου και δεν είχα διαβάσει στο παρελθόν. Νομίζω ότι το παιδικό βιβλίο αλλά και το βιβλίο γενικότερα, θα επηρεαστεί από την πανδημική κρίση και είναι απόλυτα φυσικό. Αν κάποιος δυσκολεύεται να βρει τους πόρους εκείνους που θα του εξασφαλίσουν τις απαραίτητες ανάγκες, να αγοράσει τρόφιμα ή να πληρώσει το νοίκι, είναι βέβαιο ότι δε θα πάει στο βιβλιοπωλείο για να αγοράσει τη νέα εκδοτική σοδειά. Θα στραφεί τα αδιάβαστα της βιβλιοθήκης, θα δανειστεί βιβλία από φίλους, θα ανατρέξει ενδεχομένως σε μια βιβλιοθήκη. Το πιο σημαντικό είναι, νομίζω, να βγούμε από αυτή την περίοδο υγιείς, σωματικά και ψυχικά και τα υπόλοιπα θα έρθουν.

 

 

Λίγα λόγια για το τελευταίο σας βιβλίο. Τι κρύβετε στο «συρτάρι» σας ως συγγραφέας;

Το τελευταίο μου βιβλίο, Η μάχη στο ποτάμι, είναι μια αφήγηση της Ραψωδίας Φ της Ιλιάδας και στόχο έχει να αναδείξει έναν αφανή ομηρικό ήρωα, τον Σκάμανδρο, τον ξακουστό ποταμό της Τροίας καθώς αναμετράται με τον πρωταγωνιστή της Ιλιάδας, Αχιλλέα. Νομίζω ότι ο Σκάμανδρος είναι φανερά ριγμένος σε όλες τις εκδοτικές προσπάθειες που απευθύνονται στα παιδιά, καθώς στη συντριπτική τους πλειοψηφία, δε γίνεται ούτε απλή αναφορά του ονόματός του. Η ιδέα να ασχοληθώ με τη Ραψωδία Φ, υπήρχε αρκετό καιρό «στο συρτάρι μου» μιας και η εν λόγω ραψωδία είναι μια από τις αγαπημένες μου στο ομηρικό έπος. Μόνο ο Σκάμανδρος άλλωστε σε ένα ποίημα χιλιάδων στίχων καταφέρνει να φέρει τον Αχιλλέα σε τόσο δύσκολη θέση, αναγκάζοντάς τον να ξεστομίσει: «Μακάρι να με σκότωνε ο Έκτορας, ο πιο γενναίος από τους Τρώες…»

 

Πότε γράφετε και πού; Έχετε κάποιο αγαπημένο καταφύγιο; Ακολουθείτε μια συγκεκριμένη ρουτίνα συγγραφής;

Γράφω όταν είμαι ξεκούραστος. Προτιμώ τα πρωινά. Κάθομαι στο γραφείο μου και γράφω σε υπολογιστή.

 

Ας κλείσουμε με μια ευχή για τους αναγνώστες σας!

Δύναμη, υπομονή, άφθονα ταξιδιωτικά διαλείμματα ανάγνωσης.

 

 

 

 

 

 

Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια

Σχολίασε
Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια

Μπορείτε να είστε πρώτος που θα αφήσει ένα σχόλιο

Σχολίασε

Όλα τα σχόλια
Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις απαιτούμενες πληροφορίες (*). Βασικός κώδικας HTML επιτρέπεται.