Ο Μαγικός Κόσμος του παιδικού βιβλίου: Συνέντευξη (Σταυρούλα Παγώνα)

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ (Σταυρούλα Παγώνα)

 

Κυρία Παγώνα, ας αρχίσουμε με τα τρία πράγματα που θέλετε να γνωρίζουν οι αναγνώστες σας και δεν γράφονται στο βιογραφικό σας.

Χμ, πολλά… Όπως για παράδειγμα ότι λατρεύω οτιδήποτε έχει μέσα σοκολάτα, ότι είμαι πολύ καλή στους γλωσσοδέτες και ότι πιστεύω πώς αν έχεις πάντα ένα βιβλίο στην τσάντα σου, έχεις μια μαγική υπερδύναμη!

 

Ποια είναι η σχέση σας με τους ήρωες των βιβλίων σας; Υπάρχει σε αυτούς ένα δικό σας κομμάτι; Αν η Σταυρούλα ήταν ο ήρωας ή η ηρωίδα της, θα ήταν…

Οι ήρωές μου γεννιούνται στη φαντασία μου αλλά συλλαμβάνονται στην πραγματικότητα… σκέψεις, αντιδράσεις, συμπεριφορές, επιθυμίες που παρατηρώ στα μικρά παιδιά που με περιτριγυρίζουν συνδέονται με μνήμες από τη δική μου παιδική ηλικία και συνθέτουν τους χαρακτήρες μου. Κάτι από το μέσα μου, κάτι από το έξω μου, και τσουπ, έτοιμος ο ήρωάς! Αν ήμουν ηρωίδα θα θελα να είμαι η Πίπη Φακιδομύτη!

 

Ποια είναι κατά τη γνώμη σας η πιο απαιτητική στιγμή κατά τη συγγραφή ενός κειμένου; Υπάρχουν μαύρες τρύπες στη διάρκεια της διαδρομής και τι κάνετε για να τις αποφύγετε;

Η στιγμή που πρέπει να ξαναπιάσω ένα κείμενο μετά από ημέρες απουσίας. Αυτή είναι με διαφορά η πιο δύσκολη στιγμή. Επειδή η καθημερινότητά είναι ιδιαίτερα γεμάτη, πολλές φορές μπορεί να κάνω και μια εβδομάδα για να καταπιαστώ με το κείμενό μου. Η στιγμή που πρέπει να συνεχίσω από εκεί που σταμάτησα, να ξαναβρώ το ρυθμό του και την ατμόσφαιρά του, είναι ίσως η πιο απαιτητική. Τελικά ζορίζομαι λίγο, τα καταφέρνω, πέφτω με τα μούτρα για λίγες μέρες, το ξαναφήνω λόγω υποχρεώσεων και πάει λέγοντας. Οι μαύρες τρύπες είναι οι «ευκολίες» τις οποίες θέλω να αποφεύγω. Πράγματα προφανή, μοτίβα πολυχρησιμοποιημένα, που δεν σου αφήνουν το περιθώριο της έκπληξης. Για αυτό και αργώ πολύ να τελειώσω τις ιστορίες μου. Σβήνω και γράφω, γράφω και σβήνω, ανελέητα.

 

Πώς γεννιέται μια ιστορία στο μυαλό σας και πώς εξελίσσεται; Πώς βρίσκετε τη «φωνή» των ηρώων σας και πότε νοιώθετε πως η ιστορία σας έχει ολοκληρωθεί;

Η ιστορία θα γεννηθεί συνήθως από κάτι που άκουσα, είδα, ή διάβασα, και ένιωσα εκείνη τη στιγμή ότι αξίζει να μοιραστεί, να βγει προς τα έξω. Πολλές φορές το ερέθισμα μου το δίνουν τα ίδια τα παιδιά. Όσο και να τη σκέφτομαι στο δρόμο, στα ψώνια ή στην καθημερινότητά μου, η ιστορία μου ξεκλειδώνει μόνο όταν καθίσω και της αφιερωθώ στο χαρτί ή στον υπολογιστή. Όταν της αφιερώσω χρόνο και χώρο για να ανθίσει, κι εγώ απλώς είμαι εκεί για να καταγράψω το ξεδίπλωμά της. Αφού λοιπόν αρχίσει να ξεδιπλώνεται, αρχίζει η ανελέητη κοπτοραπτική που προανέφερα, μέχρι να προκύψει κάτι καθαρό, γυαλιστερό, άμεσο, και αρμονικό.

 

Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, τα στοιχεία, που πρέπει να διαθέτει ένα βιβλίο που απευθύνεται σε παιδιά; Τι πιστεύετε πως αγγίζει το σημερινό παιδί – αναγνώστη; Πώς φαντάζεστε τους μικρούς αναγνώστες σας;

Δεν είμαι σίγουρη για τα στοιχεία που πρέπει να διαθέτει, αλλά είμαι απόλυτα σίγουρη για αυτά που ΔΕΝ πρέπει να διαθέτει: διδακτισμό και επίδειξη. Τα παιδιά αγαπούν τις έξυπνες ιστορίες, το απρόοπτο, το χιούμορ, το πνευματώδες, σπιρτόζικο ύφος. Έτσι ακριβώς φαντάζομαι και τους αναγνώστες μου. Το να τους κουνάς το δάκτυλο ή να τους βομβαρδίζεις με κανόνες και «πρέπει» έστω και αν αυτά είναι καμουφλαρισμένα μέσα από μια αφηγηματική πλοκή, λειτουργεί εναντίον της πρωταρχικής αξίας της ανάγνωσης, που είναι η διασκέδαση. Ένα βιβλίο που δεν είναι απολαυστικό, είναι ένα βαρετό βιβλίο.

 

Πώς ορίζετε τη σχέση εικονογράφησης και συγγραφής; Ποιες είναι οι παγίδες των εικονοβιβλίων;

Η εικονογράφηση και η συγγραφή, κάνουν τραμπάλα μέσα στις σελίδες. Κι εδώ η λέξη κλειδί είναι η ισορροπία. Αν έχεις γεμάτο κείμενο και «μπουκωμένη» εικονογράφηση, κινδυνεύει να χαθεί το παιδί μέσα στην τόση πληροφόρηση. Αν πάλι το ένα από τα δύο πάει να υπερσκελίσει το άλλο, θα φανεί η ανισορροπία. Είναι ακριβώς η ίδια δυσκολία με το στίχο και τη μουσική στα τραγούδια. Γι’ αυτό και συνήθως τα πιο άρτια βιβλία είναι αυτά στα οποία εικονογράφηση και κείμενο υπογράφονται από το ίδιο άτομο.

 

Τι σημαίνει «διαβάζω»; Ποια δύναμη κρύβεται στα βιβλία; Πιστεύετε πως η ανάγνωση ενός βιβλίου μπορεί να αλλάξει μια ολόκληρη ζωή; Ποια από τα βιβλία που διαβάζατε ως παιδί εξακολουθούν να έχουν ιδιαίτερη σημασία για σας;

Τα βιβλία είναι ταξίδια, είναι σταθμοί, είναι συναντήσεις, είναι αφετηρίες, είμαστε εμείς μέσα στους άλλους, και οι άλλοι μέσα σε εμάς. Προσωπικά, τα βιβλία έσωσαν την παιδική μου ηλικία. Μεγαλώνοντας σε ένα μικρό επαρχιακό χωριό της Πιερίας τη δεκαετία του ‘80, τα καλοκαίρια όλοι δουλεύαμε στα χωράφια της οικογένειας και η έννοια του ταξιδιού ή των διακοπών μας ήταν εντελώς άγνωστη. Τα βιβλία όμως ήταν εκεί για μένα, και ήταν η απάντηση σε κάθε μου ανάγκη για ταξίδι, εξερεύνηση, γνώση, ψυχαγωγία. Μέσα από τα βιβλία μου έκανα τα καλύτερα ταξίδια σε κόσμους μακρινούς, και τις καλύτερες διακοπές από τον βαρετό κόσμο των μεγάλων. Ακόμη θυμάμαι τη συγκίνηση που μου είχε προκαλέσει το «Ένα παιδί μετράει τα άστρα» - ένα βιβλίο αποκάλυψη για μένα - και ακόμα θυμάμαι να ταξιδεύω στην μακρινή Αμερική μέσα από το «Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν». Έτσι, κάθε φορά που γράφω ένα βιβλίο, οργανώνω μια παρουσίαση, επισκέπτομαι ένα σχολείο, μιλάω με ένα μικρό παιδί για τα βιβλία, νιώθω βαθιά χαρούμενη γιατί μου δίνεται η ευκαιρία να ξεπληρώσω ένα όμορφο χρέος και να πολλαπλασιάσω τη χαρά που μου δώθηκε μέσα από αυτά. Θα μπορούσα να μιλάω ώρες ατελείωτες για τα οφέλη και τη γλύκα της ανάγνωσης... αλλά θα κλείσω με έναν αστείο αφορισμό «Να έχεις πάντα ένα βιβλίο στην τσάντα σου. Ποτέ δεν ξέρεις ποιον μπορεί να χρειαστεί να αποφύγεις.»

 

Το παιδικό βιβλίο και η Τέχνη στον καιρό της πανδημίας. Είναι μια ακόμη κρίση για το βιβλίο ή μια πρόκληση για ριζικές αλλαγές; Οι σκέψεις, οι προβληματισμοί και οι προτάσεις σας;

Νομίζω ότι αυτή η πανδημία κάτι θέλει να μας πει, κάτι καλό έχει για εμάς, κι εμείς εξακολουθούμε να γκρινιάζουμε γιατί μας στέρησε τον παλιό, «υπέροχο» τρόπο ζωής μας, που αν το καλοσκεφτείς ήταν γεμάτος άγχος, νεύρα, ψυχική πίεση. Έχεις δει ποτέ σου ένα παιδί που έχει παίξει όλη μέρα, χωρίς διάλειμμα, χωρίς σταματημό, και φτάνει το βράδυ να καταρρέει από την κούραση και την υπερένταση; Κάπως έτσι ζούσε στα μάτια μου ο πλανήτης. Αν το δούμε ψύχραιμα δεν είναι η πρώτη φορά που η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει κάτι τέτοιο και με λίγη υπομονή θα ανταπεξέλθουμε. Η καταστροφή του πλανήτη που μας περιμένει στην επόμενη γωνία είναι αυτό για το οποίο πρέπει να ανησυχούμε περισσότερο γιατί αν συνεχίσουμε με αυτούς τους ρυθμούς, ίσως είναι μια κατάσταση τελικά μη αναστρέψιμη.

Οπότε ίσως το μήνυμα της πανδημίας είναι κάτι σαν αυτό: Δώσε πάλι χρόνο στους λίγους και εκλεκτούς αγαπημένους σου, κάνε ένα διάλειμμα, πάρε μια βαθιά ανάσα, κατάλαβε καλύτερα εσένα και τον κόσμο γύρω σου, και βγες από όλο αυτό με πιο καθαρό μυαλό.

Για μένα η πανδημία ήταν μια καλή ευκαιρία να καταλάβω πως μόνο ρίχνοντας ρυθμούς, μπορούμε να εξετάσουμε τα πράγματα εις βάθος. Και αυτό είναι και το χαρακτηριστικό της «καλής τέχνης» - να βουτάς με όρεξη και λαχτάρα στη σπουδή σου, να της αφοσιώνεσαι. Με τον πανικό και την ταχύτητα του διασπασμένου ψηφιακού μας κόσμου, η έννοια της αφιέρωσης σε κάτι – η αφιέρωση έχει μέσα της λέξη «ιερό» - έχει αρχίσει και χάνεται από την καθημερινότητά μας. Διαβάζουμε πολλά, καταλαβαίνουμε λίγα. Μαθαίνουμε πολλά, χρησιμοποιούμε ελάχιστα.

Έτσι και στο παιδικό βιβλίο... σημασία δεν έχει πόσα βιβλία έχει διαβάσει ή θα διαβάσει ένα παιδί, σημασία έχει πώς τα βιβλία αυτά θα «γράψουν» μέσα του. Και για να «γράψει» κάτι μέσα μας, χρειάζεται χρόνος, αγαπητική διάθεση, καθαρό μυαλό. Και στην περίπτωση των μικρών παιδιών, μια μεγάλη ζεστή αγκαλιά.

Μπορεί η πανδημία να μας εμπνεύσει να ανακτήσουμε την αίσθηση του χρόνου που κυλάει αργά, ουσιαστικά, απολαυστικά, όπως κυλάει ο χρόνος όταν δημιουργείς, ή/και όταν απολαμβάνεις ένα καλό έργο τέχνης; Εδώ είναι το μεγάλο στοίχημα...

 

Λίγα λόγια για το τελευταίο σας βιβλίο!

Το τελευταίο μου βιβλίο λέγεται Μικρός Οδηγός Βιβλίων και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος, σε εικονογράφηση Ντανιέλας Σταματιάδη. Είμαι πολύ χαρούμενη για αυτή τη συνεργασία και την περίμενα με ανυπομονησία!

Αφορμή για τα βιβλία στάθηκαν τα παιχνίδια φαντασίας του γιου μου και της ανιψιάς μου. Παρατηρώντας πώς τα παιδιά μπορούν να μετατρέψουν τα πάντα σε παιχνίδι, από τις κατσαρόλες μέχρι τα μαξιλάρια και τις κουρτίνες και να φτιάξουν ιστορίες με και γύρω από αυτά, σκέφτηκα ότι από μια τέτοια παιχνιδιάρικη συνθήκη δεν θα μπορούσε να λείπει και το βιβλίο. Προσπάθησα λοιπόν να δω το βιβλίο μέσα από την παιδική ματιά, γιατί πριν από την πράξη της ανάγνωσης, το βιβλίο συστήνεται αρχικά στο παιδί σαν αντικείμενο. Πάμε λοιπόν να παίξουμε με το βιβλίο και τις άπειρες παραλλαγές χρήσης του, να το χαρούμε, να το δούμε «αλλιώς» και μετά… φυσικά, αβίαστα και όμορφα, θα το διαβάσουμε.

Αν υπήρχε ένα σύνθημα που να συνοδεύει αυτή μου την απόπειρα, θα ήταν αυτό: Τα βιβλία δεν είναι βαρετά! Και τα παιδιά, αν τα αφήσουμε ελεύθερα, θα είναι τα πρώτα που θα το ανακαλύψουν!

Α, και μικρή πληροφορία: το βιβλίο είναι αφιερωμένο στον αγαπημένο μου Αντώνη Παπαθεοδούλου, που ήταν ο πρώτος αγαπημένος συγγραφέας του γιου μου και προσωπικά μου έδειξε τι σημαίνει παιδικό βιβλίο με φαντασία!

 

Τι κρύβετε στο «συρτάρι» σας ως συγγραφέας; Θα μας μιλήσετε για τα μελλοντικά σας σχέδια;

Υπάρχουν πολλές ιστορίες που περιμένουν υπομονετικά τη σειρά τους... σαν την αναμονή στο ΙΚΑ ένα πράγμα. Αυτή η περίοδος είναι περίοδος ανασυγκρότησης και προσπαθώ να οραματιστώ το επόμενο μου βήμα. Δεν βιάζομαι όμως. Απολαμβάνω το ταξίδι της αναζήτησης όσο και αυτό της δημιουργίας. Διαβάζω πολύ αυτές τις μέρες και το χαίρομαι το ίδιο με το γράψιμο!

 

 

Πότε γράφετε και πού; Έχετε κάποιο αγαπημένο καταφύγιο; Ακολουθείτε μια συγκεκριμένη ρουτίνα συγγραφής;

Μπορώ να γράψω παντού και οπουδήποτε, αρκεί να έχω ένα στυλό κι ένα χαρτί ή τον υπολογιστή μου. Έχω αποκτήσει την πολύ βολική συνήθεια να μπορώ να συγκεντρώνομαι παντού, καθώς μεγάλωσα σε ένα σπίτι όπου μέναμε 7 άτομα, και πάντα πάντα διάβαζα ή έγραφα έχοντας κόσμο γύρω μου και ομιλίες. Πολλές φορές το επιδιώκω κιόλας να βρίσκομαι ανάμεσα σε κόσμο, οπότε παίρνω τα χαρτιά μου και αναζητώ ένα μικρό ωραίο καφέ για να με φιλοξενήσει για όσο διαρκεί η έμπνευσή μου. Αλλά και στο γραφείο μου απολαμβάνω να γράφω. Πάντα με κλειστό το κινητό και πάντα χωρίς ίντερνετ, γιατί είναι πολύ εύκολο να αποσπαστεί η προσοχή μου με τα συνεχή μπλικ μπλικ των ειδοποιήσεων.

 

Ας κλείσουμε με μια ευχή για τους αναγνώστες σας!

Μπορεί να ακουστεί περίεργο, αλλά δεν πιστεύω στις ευχές. Πιστεύω στις ικανότητες του καθενός μας. Μπορώ να διαλέξω αντίστοιχα μια προτροπή; Να μοιράζουμε πάντα το φως, το ταλέντο και το χαμόγελό μας προς τα έξω, γιατί τα χρειαζόμαστε όλοι!

 


 

Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια

Σχολίασε
Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια

Μπορείτε να είστε πρώτος που θα αφήσει ένα σχόλιο

Σχολίασε

Όλα τα σχόλια
Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις απαιτούμενες πληροφορίες (*). Βασικός κώδικας HTML επιτρέπεται.