Οι φωτογράφοι της Κω, γράφει ο Φώτης Θαλασσινός

Φώτο εξώφυλλου Γιώργος Παπαποστόλου

1.Δεν ξέρω ακριβώς, εννοώ αστρονομικά, τί είναι η γαλακτική οδός, γνωστή περισσότερο με τον όρο milky way. Είναι κομμάτι του σπειροειδούς Γαλαξία μας. Όταν έχει ξαστεριά είναι ορατός σαν ένα νεφέλωμα που στην επικράτεια του, ουρανομήκης χαίτη, μοιάζουν να συγκεντρώνονται εκατομμύρια άστρα που παιχνιδίζουν μεταξύ τους. Πολλοί φωτογράφοι στήνουν το φακό τους προς αυτόν. Το ίδιο κάνει και ο δικός μας Γιώργος Παπαποστόλου. Φωτογραφίζουν το υπερθέαμά του πάντα σε διαφορετικά τοπία. Κατά καιρούς περνάνε απ’ το timeline μου στο Facebook τέτοιες απεικονίσεις. Ο Γαλαξίας απ’ το σεληνιακό τοπίο της Νισύρου, απ’ την έρημο της Νεβάδα, ακόμη και απ’ την Κω. Είναι απ’ τα πιο κλασικά φωτογραφικά μοτίβα, μαζί με το Πολικό Σέλας. Το Σέλας είναι πιο εξωτικό για τους κατοίκους της Ελλάδας, και όνειρο για πολλούς να επισκεφτούν την Ισλανδία να το δουν. Πιο παλιά, που στην Κω η φωτορύπανση ήταν μικρότερη, μπορούσες πολύ εύκολα να φέρεις το ξελογιαστικό φαινόμενο του Γαλαξία στο οπτικό πεδίο σου. Είναι πια ευκολότερο να το δεις σε όλο του το μεγαλείο, μια μίνι εκδρομή σε κάποια εξοχή, μια εμπειρία συμμετοχής στην προτύπωση της καταληκτικής ενότητας των πάντων. Θυμάμαι εκείνη την θεωρία της Μεγάλης Σύνθλιψης. Σ’ ένα βιβλίο απ’ τις εκδόσεις Κάτοπτρο που έγραφε πως μετά από κάποιο σημείο απομάκρυνσης, όλα τα ουράνια σώματα, οι ενέργειες, τα ορατά και τ’ ασαφήνιστα, όσα πράγματα διαλύθηκαν με την Μεγάλη Έκρηξη, κάπως θα επιστρέψουν σε αδιαίρετη, ερωτική και αξεδιάλυτη συμβιωτική συνύπαρξη.

Η φωτορύπανση δεν διώχνει μόνο τέτοια αβλαβή φαινόμενα, απομακρύνει ζωντανούς οργανισμούς που εμφιλοχώρησαν μαγικά στην παιδική μας ηλικία. Πάνε πολλά χρόνια από τότε που είδα για τελευταία φορά πυγολαμπίδα. Βιοφωταύγεια λέει το φως απ’ την ουρά τους. Εγώ το λέω θαύμα. Και κάποτε πιλάτευα αυτή την άγνωστης προέλευσης ομορφιά της λάμψης. Έντομα επικονιαστικά, έτοιμα να χαθούν για πάντα από τη Γη. Το φως κάλεσμα ερωτικό, χάνεται στην πρεμούρα του ανθρώπου να φωτίσει τεχνητά όλες του της γωνιές. Με πρόσχημα την τάξη, κάποιοι δεν αφήνουν καμμιά πιθαμή για τους νυκτόβιους οργανισμούς που λειτουργούν μες στο σκοτάδι. Είναι γνωστό πως έχουμε εξαρθρώσει τους αναπαραγωγικούς κύκλους των ζώων. Ακόμη και οι πολυπληθείς πεταλούδες του είδους Μονάρχης, περιδινούνται στις αλλαγές των συνθηκών διαβίωσης τους, στο τέλος είναι ο αφανισμός. Η επίταση της άλλοτε κραταιάς παρουσίας της πυγολαμπίδας, έχει μετατρέψει την συνάντηση του ανθρώπου μαζί της με όνειρο. Ρώτησα εκτός απ’ τον Γιώργο και τον Κωνσταντίνο Χατζηάμαλο για να μου στείλουν μια φωτογραφισμένη πυγολαμπίδα. Κανένας τους δεν είχε δει ποτέ. Ήθελα να βάλω εξώφυλλο στο άρθρο μου μία πυγολαμπίδα. Το γεγονός πως άνθρωποι που γυρνάνε όλο το νησί και όλο τον κόσμο δεν είχαν ανταμώσει ποτέ τους αυτό το έντομο, χτυπάει το καμπανάκι του κινδύνου για τις φιλοζωικές οργανώσεις.

Ο φωτογράφος Γιώργος Παπαποστόλου φωτογράφησε με την κάμερα του τό πέρασμα του κομήτη Neowise. Πάλι απ’ το νησί μας. Λένε πως περάσματα τέτοια απ’ τον ορατό απ’ τον άνθρωπο ουρανό είναι συνήθως κακοί οιωνοί, κι άλλων μεγάλων και πολλών καταστροφών στον δύστυχο πλανήτη μας. Ο οιωνοσκόπος στην αρχαιότητα έδινε με τα περάσματα των κομητών τους χρησμούς με τα χειρότερα μηνύματα. Ξένα σώματα που παρεισφρέουν, αλλάζουν τους συσχετισμούς δυνάμεων και την αλληλεπίδραση όλων των συμπαντικών πλαστουργημάτων, αφήνουν στίγματα ανεξάλειπτα στο μακρόκοσμο και τον μικρόκοσμο. Προσωπικά, πιο αγοραφοβικός από ποτέ, δεν κοίταξα το πέρασμα αυτού του ουράνιου σώματος. Κοίταζα τον τρόμο μου. Είχα όμως βρεθεί εκστατικά προσηλωμένος στο πέρασμα του κομήτη Hale Bopp το 1997. Ο Γιώργος είναι ο φωτογράφος που παρακολουθώ πιο πολύ απ’ όλους γιατί ταξιδεύει πολύ στο εξωτερικό και έχει μαζέψει εικόνες που πιθανόν δεν θα δω ποτέ ως πραγματικότητα.

2.Έχω την αίσθηση ότι οι φωτογράφοι φίλοι μου στο Facebook είναι πιο πολύ άριστοι χρήστες των υπερσύγχρονων φωτογραφικών τους μηχανών, ξέρουν τις ικανότητες αυτών των αντικειμένων, χειρίζονται άψογα τα skills που τους δίνουν διάφορα υπολογιστικά προγράμματα, στερούνται νομίζω σε καλλιτεχνική ματιά. Αυτό που κάνουν έχει άλλους, πιθανόν υψηλότερους στόχους. Δεν είναι ακριβώς καλλιτέχνες. Το έργο τους είναι πολύ σημαντικό στο βαθμό που το έργο κάθε φωτογράφου είναι σπουδαίο με την πάροδο του χρόνου. Οι απαθανατίσεις αποκτούν μουσειακό ενδιαφέρον καθώς απομακρυνόμαστε στο μέλλον, πολύ μακριά απ’ τις στιγμές τους. Δεν έχω δει κάποιον δικό μας (φωτογράφο) να γοητεύεται απ’ το δρόμο και τους ανθρώπους που κινούνται σ’ αυτόν. Ο μόνος street photographer που ζει στην Κω, δεν είναι από την Κω. Ονομάζεται Θοδωρής Πανώριος. Δεν έχω βρει κάποιον να γοητεύεται από κάτι απ’ αυτά που είχαν κερδίσει ολόκληρη την ζωή των μεγάλων Ελλήνων και ξένων φωτογράφων. Οι Πολαρόιντ του Ταρκόφσκι, ο απαράμιλλος μυστικισμός των χώρων σ’ αυτές, αυτές οι θαμπάδες σαν ομίχλη που κάνουν τα πράγματα, τα κτήρια, τους ανθρώπους να αναφαίνονται σαν από άλλη διάσταση, σαν από φαντασιακή ζώνη του γνωστού σκηνοθέτη, ψάχνω παντού να βρω κάτι. Ό,τι γράφω για την σχολή των Κώων φωτογράφων, με κάθε επιφύλαξη. Δεν γνωρίζω τί επιλέγουν να εκθέσουν στο γνωστό μέσο κοινωνικής δικτύωσης αυτοί που παρακολουθώ. Παντού βλέπω φωτογραφικά τεκμήρια που θα μπορούσαν να γεμίσουν ένα ταξιδιωτικό οδηγό, να αποτελέσουν βοηθητικό περιεχόμενο σε κάποιο βιβλίο ορνιθολογίας, σε μια συγγραφική μελέτη για τη λαογραφία. Αυτό το πλούσιο υλικό δεν θα μπορούσε να εκτεθεί σε κάποιο χώρο τέχνης, του λείπει η διακριτή προσωπική υπογραφή. Αλλά γιατί να είναι καλλιτέχνες; Βγάζω στους λίγους που ξέρω το καπέλο για την δημιουργία τεράστιων αρχείων εικόνων απ’ την εποχή μας. Για την επιμονή τους και για τις ώρες που χειρουργικά επεξεργάζονται τον ψηφιακό τους κόσμο. Ας δοκιμάσουν λίγο και μια πιο εξπρεσιονιστική διάθεση, μια πιο μεταμοντέρνα κ.τ.λ. Καλή η ακρίβεια του ανατόμου. Φείδεται, όμως, πάντα σε εκπλήξεις. Το στυλιζάρισμα ας γίνεται με γνώμονα την ταυτοποίηση κάθε φωτογραφίας ως έργου ενός συγκεκριμένου ανθρώπου. Μ’ αρέσει αυτή η διαδρομή. Από την επαφή μας με το έργο να βρίσκουμε μόνοι μας τον καλλιτέχνη. Δεν θέλω σε καμμιά περίπτωση να παρεξηγηθώ, κι αυτό που κάνουν αυτοί οι λιγοστοί που ξέρω απ’ τον κύκλο τους είναι αξιέπαινο και με το πέρασμα των καιρών ολοένα και πιο σημαντικό. Ίσως θα ήταν πιο καλά να μείνουμε σ’ αυτό.

Υπάρχει λοιπόν κι αυτός ο τρόπος για εκτιμηθεί το τιτάνιο έργο τους. Εξάλλου η καλλιτεχνική προσέγγιση στα αντικείμενα έμπνευσης τους δεν είναι μονόδρομος. Οι φωτογράφοι της Κω μοιάζουν με ιστορικούς φωτογράφους, με χαρτογράφους του νησιού, με καταγραφείς μνημείων, προσόψεων και κατόψεων τους, με πεζοπόρους που κρατάνε τα ορατά ίχνη των περασμάτων τους. Δημιουργούν τεράστιες συλλογές από αναγνωριστικές για τον τόπο μας -και όχι μόνο- λήψεις. Απεικονίζουν την σημερινή εποχή, τον σύγχρονο κόσμο -στην περίπτωση του Γιώργου Παπαποστόλου- και το φυσικό περιβάλλον, αποσκοπώντας στην δημιουργία λιστών από αναπαραστάσεις όσων ακριβώς βρίσκονται γύρω μας, πολύ κοντά ή πολύ μακριά μας. Αργότερα π.χ. ένας ιστορικός θα ψάχνει φωτογραφικά ντοκουμέντα για την ιστορία ανάμεσα στο έργο αυτών και άλλων πολλών δικών μας φωτογράφων. Ο Κωνσταντίνος Χατζηάμαλος είναι φυσιοδίφης φωτογράφος και ο Γιώργος Παπαποστόλου περιηγητής. Η Σοφία Καραγιάννη είναι η φωτογράφος με την μεγαλύτερη διαθεματικότητα στο φωτογραφικό ενδιαφέρον της. Έχει συλλογή φωτογραφιών από παραδοσιακές πόρτες σε αντίστοιχα σπίτια της Κω. Έχει φωτογραφίσει όλα τα ξωκκλήσια του νησιού. Ποτάμια και ρυάκια. Το ορεινό νότιο τμήμα του νησιού. Ο Γιώργος μας δείχνει ευρωπαϊκές πόλεις που πολλοί από ‘μας δεν έχουμε τον χρόνο ή τα χρήματα να επισκεφτούμε. Το κάνουμε νοερά μέσα απ’ τα πανοραμικά πλάνα του εμβληματικών κτηρίων γνωστών μεγάλων πρωτευουσών της ηπείρου μας. Ο Κωνσταντίνος μας δείχνει πουλιά της πανίδας της Κω, ερπετά, έντομα, όλα ανείδωτα για έναν άνθρωπο κάτοικο της πόλης. Εδώ φαντάζομαι η προεργασία πρέπει να είναι πολύ σοφά οργανωμένη. Οποιαδήποτε αλλοπρόσαλλη για το ζώο κίνηση, σύρσιμο, ηχητικό ερέθισμα ακατάτακτο στους οικείους του ήχους, το διώχνει μακριά. Είναι μοναδικό να ξεδιπλώνεται μπροστά σου ένας κόσμος τόσο εξωπραγματικός και ταυτόχρονα τόσο κοντινός σου. Απ’ τον Μανόλη Σμαλιό αγαπώ πολύ τις θάλασσες και τους ουρανούς του. Μοναδικά απόκοσμες κι απόκοσμοι δίνουν ακόμη και στα καθημερινά τοπία προεκτάσεις κρυμμένης γοητείας. Είναι μια διδαχή στο βλέμμα η επαφή με το έργο του. Μας μαθαίνει να κοιτάμε, εκκινώντας απ’ τον κόσμο που έχουμε φτιάξει στο μυαλό μας. Είναι ο πιο καλλιτέχνης απ’ όλους. Βρίσκει πάντα τις πιο αβανταδόρικες γωνίες λήψεις και δίνει μια θέση στο εξοπλισμό του, η καλύτερη θέση για έναν επισκέπτη π.χ. του κάστρου να σταθεί και να το θαυμάσει. Αν και σε καλλιτεχνικές εκθέσεις είναι δύσκολο να βρεθεί αυτός ο θησαυρός, σε θεματικές θα μπορούσε να πρωταγωνιστήσει.

Κείμενο: Φώτης Θαλασσινός

 

2 Σχόλια

Σχολίασε
  1. πριν 1 μήνας manias vasilis

    πολύ ουσιαστικό και περιεκτικό κείμενο Φώτη. συγχαρητήρια!

    Απάντησε
  2. πριν 1 μήνας Θοδωρής Πανωριος

    Φώτη μου πολύ όμορφο κείμενο. Σε ευχαριστώ και για την αναφορά σου στο όνομα μου. Μετά από 22 χρόνια στην Κω πάντως , νοιωθω Κώος.

    Απάντησε

Σχολίασε

Όλα τα σχόλια
Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις απαιτούμενες πληροφορίες (*). Βασικός κώδικας HTML επιτρέπεται.