Δόξα σοι ο Θεός που η Τουρκία την έκανε τζαμί* - Γράφει ο Φ.Θαλασσινός

Βρήκα ένα παλιό βιβλίο απ’ τις εκδόσεις Ερμής. Περιείχε ποιήματα του Δημήτρη Παπαρρηγόπουλου, υιού του μεγάλου μας ιστορικού Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου. Αναμφίβολα σκοτεινός ποιητής. Βρίσκει σε κάθε οπτικό ερέθισμα μια αφορμή για να γράψει στους στίχους του ελεγείες για τους ανθρώπους. Εκτός από ποιητής και θεατρικός συγγραφέας ήταν και δικηγόρος. Γεννημένος το 1843 εξελίχθηκε σ’ έναν πολύ δημοφιλή καλλιτέχνη της ρομαντικής σχολής και λόγω πατέρα ήταν πολύ γνωστός γόνος στους κύκλους των αστών της Αθήνας. Κι εκεί που αναμειγνύονται τα ρεύματα της πολιτικής υπόστασης του καλλιτέχνη και της αυστηρά δημιουργικής του, ο Δημήτρης Παπαρρηγόπουλος  εξεγέρθηκε για τους βιοπαλαιστές των Λαυρεωτικών που καταδικάστηκαν σε φυλάκιση. Υπήρξε δικηγόρος τους και τους ακολούθησε νοερά και απολύτως συμπάσχων και ενάντια στις άθλιες συνθήκες διαβίωσης στις φυλακές. Ξεκίνησε απεργία πείνας που κράτησε για 37 μέρες μέχρι που ο οργανισμός του δεν άντεξε και ο λαοφιλής ποιητής πέθανε το 1873. Ήταν ένας θάνατος που συγκλόνισε πολλούς Έλληνες. Θεωρείται ο πρώτος τέτοιος θάνατος στη ιστορία του Νέου Ελληνικού Έθνους… από μια τέτοια πράξη διαμαρτυρίας για πολιτικούς σκοπούς.  Η τέχνη δίνει στους ανθρώπους δύναμη και η δύναμη αυτή πρέπει να χρησιμοποιηθεί κάπως. Οι περισσότεροι την κρατάνε για ν’ αναρριχηθούν στους ψεύτικους καλλιτεχνικούς κανόνες των αξίων ανάμεσα στους υπολοίπους του ελληνικού πολιτισμού. Θα γελάνε μαζί μας οι φιλόλογοι του μέλλοντος και ευρύτερα οι ιστορικοί τέχνης. Αν δεν γίνουν κι αυτοί αργυρώνητοι και δεν αντιστρέψουν τις σύγχρονες ιδιωτικές κατευθύνσεις, ρότες πλοήγησης στο σημερινό χρηματιστήριο “σπουδαιότητας” των δημιουργημένων έργων. Η τέχνη, λοιπόν, υπήρξε αρκετές φορές θρυαλλίδα ατομικών και συλλογικών αντιστάσεων απέναντι στα σκουριασμένα θέσφατα κάθε εποχής. Οι καλλιτέχνες, βέβαια, τις περισσότερες φορές δεν επιχειρούσαν καμμιά υπέρβαση και έμεναν θεραπαινίδες των συμφερόντων που τους έθρεφαν.  Τα παιχνιδίσματα εναγκαλισμού των τεχνών από ιδιωτικές επιχειρήσεις, έχουν στις μέρες μας και αντίστροφή φορά. Εναγκαλισμός και ενθυλάκωση των πόρων της αγοράς απ’ τους αχειραφέτητους πια λειτουργούς του πνευματικού δοσίματος. Τους πάλαι ποτέ ιδαλγούς.

 

Η ιστορία της διαμαρτυρίας δεν έχει μόνο παραδείγματα  βασισμένα στην ιδιοσυστασία του ακραιφνούς καλλιτέχνη και πνευματικού ανθρώπου. Υπάρχουν πολλά κινήματα που ευαισθητοποιούνται για διάφορα δικαιώματα του ανθρώπου τα οποία διακυβεύονται. Τα κινήματα, κατά τον τρόπο μετάλλαξης του εξεγερμένου καλλιτέχνη,  προσανατολίζονται όπως το ηλιοτρόπιο που γυρνάει προς το φως. Κι ενώ μπορεί να πρόκειται για μια συλλογική δράση διαφορετικών υποκείμενων, το στοίχημα είναι η δράση να συγκεντρώσει τα φώτα της δημοσιότητας και να βρει το δρόμο προς την δημοσιοποίηση. Καταλαβαίνετε  πως υπόγεια υπάρχει ένας κομφορμισμός, μια δουλική κίνηση των ακτιβιστών να εξυπηρετήσουν  τους παρόχους των δομών διαμεσολάβησης προς το κοινό που στοχεύουν. Όλα λοιπόν τυποποιούνται. Πρέπει να εφευρεθεί ένας νέος λόγος, τόσο καταστροφικός για τα άσχημα  στερεότυπα, τόσο αποτροπαϊκός για τον βολεμένο, να κάνει τους πάντες να ερυθριάζουν στο άκουσμά του. Νέες εικόνες πιο βλάσφημες απ’ τις παλιές, νέοι τρόποι γραφής πιο πορνογραφικοί απ’ αυτούς των μεγάλων προπατόρων της πορνογραφίας. Τα κινήματα των διακαιωματιστών θα  ωφεληθούν πολλαπλώς με την νοηματοδότηση της ύπαρξης τους ως απολύτως αποσχιστικής από το politically correct. Σε κάθε ανθρώπινο πάτημα μου, κατά τη διάρκεια ενός αγώνα μου,  θέλω να μένουν εμβρόντητοι όλοι. Ενεοί, με χάσκοντα στόματα. Γεμάτοι τύψεις για τη συνενοχή στον έλεγχο  του κόσμου απ’ τις θλιβερές πλειοψηφίες τους.  Η τυποποίηση πρέπει να γίνει ο εχθρός όλων των κοινωνικών κινημάτων. Κάθε φορά που βγαίνουν στο δρόμο, ας κόβουν το χαμόγελο στους άλλους. Ή να κάνουν το συγκλονιστικό βήμα να υιοθετήσουν την ειρήνη ως πρακτική για την διατράνωση των σκοπών τους.

 

Κάνοντας μια επιστροφή στην ακτιβιστική τέχνη, φανταστείτε πως υπάρχουν συγγραφείς που θέλουν να είναι αρεστοί στις επιτροπές έγκρισης του έργου τους για να μπει αποσπασματικά στο βιβλίο του μαθήματος των Νέων Ελληνικών. Υπάρχουν εικαστικοί που δεν μπορούν να φανταστούν το έργο τους έξω από ένα μουσείο, μια μεγάλη εμπορική έκθεση, γι’ αυτούς οποιαδήποτε εξωτερική επιτέλεση είναι γραφική. Οι γνωστές performances έχουν κι αυτές μπει μέσα σε δωμάτια, σε ταράτσες σπιτιών, σε χώρους που δεν εμπνέουν καμμιά γόνιμη επαφή με το κοινό. Μας ζητάνε τη σιωπή μας, την ίδια ώρα που απαιτούν και την προσοχή μας. Προσοχή χωρίς αντίλογο δεν υπάρχει.   Οι performances πρέπει να προάγουν την επικοινωνία μ’ αυτούς που τις παρακολουθούν, την συμμετοχή τους. Όλα γίνονται πια σ’ ένα μουδιασμένο κοινό γιατί δεν υπάρχει τίποτα για να αναρριπίσει το θυμικό θεατών κι ακροατών.

 

Νομίζω πως παρεμβατικά  εξακολουθούν πια να λειτουργούν μόνο οι αφίσες.  Ήδη απ’ τη δεκαετία του  80 και του 90 πολλοί θυμόμαστε τις καμπάνιες που έκανε ανά τον κόσμο η Act Up για να κερδίσει τους δέκτες και πιο ειδικά την κοινότητα των επιστημόνων να συνεχίσουν όλοι να ενδιαφέρονται για το HIV. Πολλές φορές οι αφίσες τους κατέβηκαν, αλλά η διαχρονική δύναμη της αφίσας μπορεί πια να οδηγήσει σε  νοητική διασάλευση των κατοίκων μιας κοινωνίας. Στην Αθήνα, η στοιχειώδης περιέργεια, μας κάνει όλους να κοντοστεκόμαστε μπροστά στις αφίσες που παράγουν αυτοδιαχειριζόμενα στέκια αναρχικών και ομάδες τέχνης. Κι εκείνη τη στιγμή που η πορεία μας ανακόπτεται μέχρι που σταματάει με προσήλωση στο γραμμένο κείμενο και τις αναπαραστάσεις, κανείς δεν ξέρει τί μηχανισμοί αφύπνισης λειτουργούν.

 

Μπορεί να σας φανεί παράξενο, είναι και η εκκλησία που παράγει αντιστασιακό πολιτικό λόγο. Το κοσμικό και το ιερό είναι δύο διαφορετικοί κόσμοι. Συνήθως πορεύονται παράλληλα και αν τύχει και κάπου διασταυρωθούν τότε μιλάμε για καισαροπαπισμό και παποκαισαρισμό. Καισαροπαπισμός είναι όταν το κοσμικό κράτος επεμβαίνει στα της εκκλησίας και παποκαισαρισμός όταν ο χριστιανισμός φλερτάρει με την εξουσία.  Ας θυμηθούμε όλοι τον καιρό της πανδημίας του κορωνοϊού που δεν  επέτρεψαν στις καμπάνες να ηχήσουν τον ενάμιση μήνα της καραντίνας, δεν επέτρεψαν να ακούγονται οι υψηλοτάτης ποιητικής τέχνης βυζαντινοί ψαλμοί, προτίμησαν να βγάλουν στην περιφορά την Αλκήστιδα Πρωτοψάλτη να τραγουδάει στις γειτονιές της Αθήνας.  Και βέβαια να μην λησμονήσουμε το ακόμη πιο ζοφερό, το Μεγάλο Σάββατο δεν έγινε η λιτάνευση του σκηνώματος του Αγίου Σπυρίδωνος  στην παντέρημη Κέρκυρα.  Ο πατέρας Ευάγγελος Παπανικολάου, ιεραπόστολος και γιατρός,  προσφέρει με το λόγο του άφθονες αφορμές για να αναθεωρούμε διαρκώς τη στάση μας απέναντι στα πράγματα.  Γνώστης των ομηρικών επών, των αρχαίων τραγωδιών, του φιλοσοφικού λόγου του Σαρτρ και της πολύ πιο πλούσιας πνευματικής παρακαταθήκης  των αγίων ιερέων, μοναχών, ιεραποστόλων και μαρτύρων, έχει μοναδική ευφυία να συνδυάζει όλους αυτούς  τους ετερόκλητους θησαυρούς και να φτιάχνει απίστευτα κοσμήματα απ’ τις σειρές των μνημειωδών λόγων του.  Έχει μιλήσει για την κυρία Κεραμέως και τη στάση της απέναντι στο θέμα της θείας κοινωνίας. [Κα Κεραμέως, να μην μιλάτε για τον χριστιανισμό. Οι χριστιανοί δεν φοβούνται και η πίστη τους είναι τόση που καταβαραθρώνει κάθε σαρκική αδυναμία. Είναι μια άλλη εξέλιξη του ανθρώπου απ’ αυτήν που ακολουθείτε εσείς.] Στο τελευταίο βίντεο του πατέρα που ανέβηκε στο διαδίκτυο και μου έστειλε ο φίλος μου Μάκης Ρέπουλης, άκουσα τον πατέρα να μιλάει για τον Παπαδιαμάντη και την περιθωριοποίηση  του, τον αφανισμό του έργου του απ’ τα διδακτικά βιβλία του Δημοτικού.  Ο πατέρας διαχωρίζει την αμαρτία απ’ τον άνθρωπο. Δεν πιστεύει στην πόρνη γυναίκα. Πιστεύει στη γυναίκα και την αμαρτία της πορνείας. Αυτό που βάζει στον στόχο του λόγου του (πάντα στο τελευταίο του βίντεο) είναι η αμαρτία, δεν είναι ο άνθρωπος. Γνώστης ακόμη και του Ντοστογιέφσκι, γίνεται ανατόμος της άγιας ψυχής του συγγραφέα  και τον φωτίζει απ’ το μοναδικό θεοφόρο δικό του φως. Λυγίζει όταν λέει το γνωστό απόσπασμα απ’ το  Άξιον Εστί του Ελύτη,  όπου και να σας βρίσκει το κακό, αδελφοί, όπου και να θολώνει ο νους σας, μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμό και μνημονεύετε Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη. Ο λόγος του πατέρα αφυπνίζει, δεν είναι αφοριστικός, ούτε δεσποτικός. Σε βοηθάει να σηκωθείς, να χύσεις στα σκοτάδια σου λάμψη και έτσι σοφός να προχωρήσεις.  Και φυσικά δεν διστάζει να τα βάζει με την εξουσία, την αμφισβητεί χρησιμοποιώντας ακόμη και επιχειρήματα του Μπακούνιν. Το επικίνδυνο μ’ αυτό τον γέροντα είναι πως τον ακολουθούν χιλιάδες άνθρωποι. Ευχόμαστε όλοι να είναι δυνατός για να μπορεί να μας μεταλαμπαδεύει την επαναστατικότητά του.

 

27/7/2020. Και όμως, ο αγαπημένος μου γέροντας είπε πως καλύτερα που τούρκεψε η Αγιά Σοφιά για δεύτερη φορά, γιατί όλοι οι Τούρκοι προσκυνητές είναι αμνοί άμωμοι και άγιοι και δεν μολύνουν σε καμμιά περίπτωση τον ναό. Ανυπόστατα πράγματα για ιερέα να προκρίνει την ισλαμοποίηση αντί τη διατήρηση του ναού της του Θεού Σοφίας ως μουσείου για να το επισκέπτονται άνθρωποι όλων των θρησκειών απ’ όλο το κόσμο. Αναφέρει σ’ αυτή την αποστροφή του εναντίον μας, εναντίον της γνώμης μας να μην μαγαριστεί ο ναός με βαρβαρότητα, με ιμπεριαλισμό, με ανατριχιαστικής απανθρωπιάς  συμβολισμούς, ότι καλύτερα να διατηρεί το κτίσμα ο Τούρκος παρά να περπατά μέσα σ’ αυτό ο αμαρτωλός δυτικός τουρίστας. Με λίγα λόγια, ο πατέρας Ευάγγελος έγινε και Θεός, κρίνει τους  πάντες και αποφασίζει σε ποιόν ανήκει αυτό το κόσμημα, η προτύπωση των ουρανών του Θεού. Παλιότερα, στην πρώτη άλωση της Πόλης, οι καθολικοί Φράγκοι αποδείχτηκαν πιο επικίνδυνοι για την Ορθοδοξία και τη διατήρηση της απ’ ότι οι Οθωμανοί. Αυτή η μνήμη διατηρείται προφανώς ακόμη στο κεφάλι του πατέρα Ευάγγελου και είναι τόσο ισχυρή όσο να παράγει βλάσφημο λόγο. Τί κρίμα να γκρεμίζονται τα πρότυπα μας. Στο καλό. .

 

*Η κουβέντα που ξεστόμισε ο πατέρας Ευάγγελος Παπανικολάου ( είναι αυτός στη φωτογραφία).   

 

Κείμενο: Φώτης Θαλασσινός          

  

 

 

Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια

Σχολίασε
Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια

Μπορείτε να είστε πρώτος που θα αφήσει ένα σχόλιο

Σχολίασε

Όλα τα σχόλια
Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις απαιτούμενες πληροφορίες (*). Βασικός κώδικας HTML επιτρέπεται.